Lufta në Ukraina, e nisur me pushtimin nga Rusia më 24 shkurt 2022, hyn sot në vitin e saj të pestë. Pas katër vitesh luftimesh të ashpra, shkatërrimesh të mëdha dhe përpjekjesh diplomatike të pasuksesshme, konflikti mbetet më i përgjakshmi në Evropë që nga Lufta e Dytë Botërore.
Humbjet njerëzore të mëdha
Numri i saktë i viktimave mbetet i paqartë. Sipas Kombet e Bashkuara, deri në vitin 2025 rreth 15,000 civilë janë vrarë dhe mbi 40,600 janë plagosur në territorin ukrainas, por shifrat reale besohet të jenë shumë më të larta për shkak të vështirësive në verifikimin e të dhënave në zonat e pushtuara.
Presidenti Volodymyr Zelensky deklaroi në fillim të shkurtit se rreth 55,000 ushtarë ukrainas janë vrarë që nga viti 2022, ndërsa vlerësimet për humbjet ruse ndryshojnë. Sipas BBC në bashkëpunim me Mediazona, ato mund të kalojnë 177,000, ndërsa Qendra për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare (CSIS) përmend deri në 325,000 të vrarë rusë dhe 100,000–140,000 ukrainas.
Ndërkohë, rreth 6 milionë ukrainas vazhdojnë të jetojnë si refugjatë jashtë vendit.
Shkatërrim i gjerë dhe kosto kolosale
Lufta ka shkatërruar zona të mëdha, veçanërisht në lindje të vendit. Qytete si Bakhmut, Toretsk dhe Vovchansk janë kthyer në rrënoja, ndërsa sulmet ndaj infrastrukturës energjetike kanë lënë miliona njerëz pa energji dhe ngrohje.
Sipas vlerësimeve ndërkombëtare, rreth 20% e territorit ukrainas është i minuar, ndërsa kostoja e rindërtimit llogaritet mbi 500 miliardë euro gjatë dekadës së ardhshme.
Front i ngrirë dhe luftë rraskapitëse
Pas lëvizjeve të mëdha në vitet 2022–2023, lufta është shndërruar në një konflikt rraskapitës me përparime të ngadalta dhe humbje të larta, nën kërcënimin e vazhdueshëm të dronëve.
Rusia kontrollon rreth 20% të territorit ukrainas. Luftimet janë përqendruar kryesisht në rajonin industrial të Donbasit, ku sipas analizave të Agence France-Presse dhe Instituti për Studimin e Luftës, forcat ruse mbajnë pothuajse të gjithë rajonin e Luhanskut dhe rreth 83% të Donetskut. Zona të tjera nën kontroll rus përfshijnë pjesë të Khersonit dhe Zaporizhias, si dhe territore më të vogla në veri dhe verilindje.
Diplomacia pa përparim
Pavarësisht luftimeve, negociatat për armëpushim kanë vazhduar që nga viti 2025, nën presionin e presidentit amerikan Donald Trump. Raunde bisedimesh janë zhvilluar në Stamboll, Abu Dhabi dhe Gjeneva, por pa rezultate konkrete.
Pengesë kryesore mbetet çështja territoriale: Moska kërkon tërheqjen e forcave ukrainase nga zonat e Donetskut që ende kontrollojnë, ndërsa Kievi e refuzon këtë kërkesë. Ukraina kërkon armëpushim të menjëhershëm, ndërsa Rusia këmbëngul se armiqësitë mund të ndalen vetëm pasi të vendosen bazat e një marrëveshjeje të qëndrueshme paqeje.
Ekonomi nën presion
Ekonomia ruse ka arritur të përballojë sanksionet perëndimore duke gjetur tregje alternative dhe duke rritur prodhimin ushtarak, por po shfaq shenja lodhjeje për shkak të mungesës së fuqisë punëtore, inflacionit të lartë dhe deficitit buxhetor në rritje.
Nga ana tjetër, Ukraina ka humbur rreth një të tretën e PBB-së që nga fillimi i luftës dhe përballet me shkatërrim infrastrukture, vështirësi eksportesh dhe largim të fuqisë punëtore. Rimëkëmbja e fundit ekonomike mbetet e brishtë, pasi vendi vazhdon të varet nga mbështetja financiare dhe ushtarake e Perëndimit.
Mbështetja ndërkombëtare vendimtare
Që nga viti 2022, mbrojtja e Ukrainës është mbështetur kryesisht nga furnizimet me armë dhe inteligjencë nga aleatët. Evropa është bërë donatori kryesor, me rreth 201 miliardë euro ndihmë të dhënë dhe 178 miliardë të tjera të premtuara, sipas Institutit të Kielit.
Ndërkohë, pas rikthimit të Trump në Shtëpinë e Bardhë, Shtetet e Bashkuara kanë kufizuar ndihmën pa kompensim për Kievin.
Në anën tjetër, Rusia ka marrë municione dhe mbështetje ushtarake nga Koreja e Veriut, si dhe dronë e raketa nga Irani. Perëndimi akuzon gjithashtu Kinën se po ndihmon Moskën të anashkalojë sanksionet.
Pas katër vitesh luftë, konflikti mbetet pa zgjidhje të shpejtë, ndërsa kostoja njerëzore, ekonomike dhe politike vazhdon të rritet.
