Etleva Skonja
Veprimet e Fatmir Xhafajt gjatë viteve të fundit kanë çuar në ngritjen dhe rikthimin e një komisioni parlamentar që dyshohet se synon të ndikojë në funksionimin e institucioneve të drejtësisë në Shqipëri, sidomos në Prokurorinë e Posaçme Kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar (SPAK). Zhvillimet e fundit tregojnë se qëllimi i kësaj nisme shtrihet tej reformave të dukshme dhe ka elemente që lidhen me kontroll politik dhe ndikim mbi institucionet që duhet të jenë të pavarura.
Rikthimi i Komisionit “Xhafaj” për të “monitoruar” SPAK‑un
Pas disa përpjekjeve të mëparshme, mazhoranca socialiste ka ringjallur komisionin parlamentar të udhëhequr nga Xhafaj, me pretendimin se ai duhet të monitorojë SPAK‑un lidhur me zbatimin e masave kundër pastrimit të parave dhe ecurinë e drejtësisë. Kjo kërkesë për vizitë monitoruese ishte planifikuar për më 6 shkurt 2026.
SPAK ka refuzuar këtë kërkesë, duke e cilësuar atë si shkelje të ligjit dhe cenim të pavarësisë kushtetuese të institucionit. Institucioni ka theksuar se çdo praktikë monitoruese të këtij lloji bie ndesh me pavarësinë e tij, e cila është një kusht thelbësor për hetime të pavarura, të paanshme dhe efikase.
Refuzimet e institucioneve të drejtësisë ndaj komisionit
Ky komision nuk është i pari i këtij lloji. Në të kaluarën, Gjykata Kushtetuese, Gjykata e Lartë, SPAK, Prokuroria e Përgjithshme, Këshilli i Lartë Gjyqësor dhe Inspektori i Lartë i Drejtësisë janë rreshtuar kundër pjesëmarrjes në punën e komisionit, duke argumentuar se një angazhim i tillë paraqet konflikt funksional apo cenim të pavarësisë së tyre.
Edhe Prokuroria e Posaçme ka vendosur “vijat e kuqe”, duke theksuar se kërkesa për monitorim bie ndesh me pavarësinë e institucionit dhe se ai është i gatshëm të ndajë informacion të nevojshëm, por jo të nënshtrohet një procesi monitorues të propozuar nga komisioni.
Më parë, edhe Prokuroria e Përgjithshme ka njoftuar se nuk do të dërgojë ekspertë në komisionin e Xhafajt, duke deklaruar se ata mund të japin mendime për çështje teknike, por nuk do të jenë pjesë e grupit që operon brenda komisionit.
Qëllimi i vërtetë i komisionit dhe ndikimi politik
Ndërsa Xhafaj dhe mbështetësit e tij e paraqesin komisionin si mjet për të forcuar sundimin e ligjit dhe për të luftuar korrupsionin, ngjarjet tregojnë se këto nisma shfaqin karakteristika të një prekjeje direkte në funksionimin e institucioneve të pavarura, veçanërisht në një kohë kur SPAK ka nisur hetime që lidhen me figura të larta politike dhe drejtime të rëndësishme të drejtësisë.
Në raste të mëparshme, komisioni “Xhafaj 1” është përballur me një mur refuzimesh, ndërsa institucione të ndryshme të drejtësisë kanë shmangur përfshirjen, duke lënë komisionin pa mbështetje të brendshme dhe ndërkombëtare, duke sugjeruar se puna e tij nuk marrë legjitimitetin që kërkohet për ndërhyrje në drejtësi.
Shtyrja e presionit ndaj SPAK në momente kritike
Përpjekja moderne për të aktivizuar komisionin “Xhafaj 2” u intensifikua në një moment kur SPAK kishte zbuluar dosje të ndjeshme hetimi ndaj zyrtarëve të lartë, duke krijuar një klimë të re politike. Kujtojmw se komisioni u krijua vetëm dy ditë pas një kërkese për arrestim në Kuvend, duke ngritur pikëpyetje mbi motivet e tij dhe kohën e aktivizimit.
SPAK e konsideroi këtë përpjekje si një “kundër‑sulm institucional”, për të ndikuar dhe intimiduar prokurorët në një periudhë kur hetimet ishin në zhvillim. Kjo tregon një model ku komisioni përdoret për të vendosur presion politik në një kohë kritike, jo thjesht për vlerësim teknik apo reformë.
Konflikti i mundshëm i interesit
Raportime të tjera kanë sugjeruar se Fatmir Xhafaj mund të jetë në konflikt interesi për shkak të lidhjeve familjare dhe asaj se komisioni që ai drejton mund të ndikojë në hetime që lidhen me individë lidhur me partinw ku ai bwn pjesw e apo edhe me familjen e tij. Risjellim nw vwmendje se vëllai i Xhafajt është i dënuar për trafik ndërkombëtar droge, çështje që, sipas ligjit Anti‑mafia, krijon rrezik për konflikt interesi kur ai udhëheq një komision që mund të influencojë SPAK‑un.
Kontroll politik apo reformë?
Versionet e komisioneve të propozuara nga Fatmir Xhafaj janë paraqitur si hapa për forcimin e sundimit të ligjit dhe luftën kundër korrupsionit, por dokumentet e fundit, refuzimet e institucioneve të pavarura dhe koha e aktivizimit të tyre ngrenë pikëpyetje të qarta.
Komisionet kërkojnë “monitorim” të SPAK‑ut, diçka që institucionet e drejtësisë e konsiderojnë cenim të pavarësisë kushtetuese.
Refuzimi i pjesëmarrjes nga SPAK, Prokuroria e Përgjithshme dhe Gjykata Kushtetuese tregojnë se ka një perceptim të qartë se komisioni mund të jetë një mjet për presion politik.
Aktivizimi i tij në momente hetimi sensitiv sugjeron një përpjekje për të ndikuar në hetimet dhe drejtimin e drejtësisë.
Raportimet mbi konfliktin e interesit rrisin dyshimet për motivime të tjera personale ose politike.
