As armiku i tij më i keq nuk do të donte që Volodymyr Zelenskyy të ishte në të njëjtën situatë të vështirë. Sikur të mos mjaftonte përkeqësimi i gjendjes në fushën e betejës, kërkesat e Putinit dhe kërcënimi i Trump për të hequr dorë nga territoret ukrainase, tani vjen edhe një skandal masiv korrupsioni në kompaninë shtetërore të energjisë “Energoatom”.
Presidenti ukrainas ka humbur shefin e stafit, Andriy Yermak, i cili ishte shoqëruesi i tij i vazhdueshëm në kontaktet me udhëheqësit e huaj dhe kreu i ekipit negociator ukrainas në bisedimet e paqes. Një tjetër aleat i ngushtë, ish-kryeministri Oleksiy Chernyshov, është arrestuar për të njëjtën çështje.
Truri i skandalit konsiderohet të jetë biznesmeni ukrainaso-izraelit Timur Midych, partneri i Zelensky në kompaninë televizive “Kvartel 95”, të cilën ky i fundit e themeloi në vitin 2003. Midych arriti të arratisej në Izrael para se autoritetet e prokurorisë ta arrestonin, pasi u njoftua në minutën e fundit. Nuk dihet nga kush. Me zjarrin e zbulimeve që po arrin shumë pranë presidentit, rreziku i një shembjeje të plotë të frontit politik të brendshëm është i afërt. Por si arritëm deri këtu?
Korrupsioni ka qenë një sëmundje gjenetike e të gjitha ish-republikave sovjetike që iu drejtuan ekonomive të tregut pas shpërbërjes së shtetit shumëkombësh. “Teoria e shokut” që ato zbatuan, duke ndjekur rekomandimet e këshilltarëve perëndimorë, kishin si element qendror uzurpimin e pronës publike nga grabitqarë me lidhje të mira, të cilët u bënë brenda natës oligarkë të pasur.
Një shembull tipik është rusi Mikhail Khodorkovsky, i cili nga anëtar i Komsomolit leninist kaloi në pronar të grupit të naftës Yukos. Njeriu më i pasur në vend në vitin 2003, Khodorkovsky krijoi organizatën “Rusia e hapur” sipas modelit të “Shoqërisë së Hapur” të George Soros duke vënë Henry Kissinger dhe Lord Jacob Rothschild në bordin e drejtorëve të saj ndërkohë që financonte të gjitha partitë opozitare.
Me ardhjen në pushtet të Vladimir Putinit, gjërat ndryshuan. Presidenti rus nuk i preku privilegjet ekonomike të oligarkëve, por i detyroi ata të kalonin nëpër një sprovë të hidhur duke u kërkuar të heqin dorë nga çdo pjesë e pushtetit politik. Diçka e ngjashme me prerjen politike (dhe nganjëherë reale) të kokës së bojarëve, feudalëve të shekullit të 16-të, nga Ivani i Tmerrshëm, Cari i parë i Rusisë dhe krijuesi i shtetit të centralizuar absolutist. Khodorkovsky u ndoq penalisht për mashtrim dhe bëri 10 vjet punë të detyruar në kufirin me Kinën, për t’u bërë shembull për kolegët e tij.
Në të kundërt, në Ukrainë, oligarkët kombinuan pushtetin ekonomik dhe politik, duke e ndarë vendin në feude. Ndarjet etnike dhe politike të vendit shkaktuan shpesh konflikte, ku dy fraksione kundërshtare luajtën një rol kryesor, mafia e Donetskut dhe mafia e Dnipros. E para dominoi rajonet rusishtfolëse të Ukrainës lindore dhe jugore, me në krye njeriun më të pasur të vendit, Rinat Akhmetov, të grupit “System Capital Management”, si përfaqësuesin e saj tipik.
Anëtar i parlamentit nga viti 2006 deri në vitin 2012 me “Partinë e Rajoneve”, Akhmetov ishte njeriu i fortë pas presidentit pro-rus Viktor Janukoviç, të cilin e financoi. E njëjta parti përfshinte edhe Vatnim Novinsky me origjinë armene, oligarkun numër 3 të vendit, anëtar i parlamentit nga viti 2013 deri në vitin 2019. Gazetarët që hynë në rezidencën e Janukoviçit pas përmbysjes së tij në vitin 2014 u mahnitën nga tualetet e veshura me ar, kopshti zoologjik privat dhe një sërë pasurish, që të kujtonin Pablo Eskobarin.
Fraksioni i dytë ishte dominues në pjesët qendrore dhe perëndimore të vendit, ndërsa politikisht i orientuar drejt Perëndimit. Këtu spikati ylli i Igor Kolomoisky, i lindur në Izrael, njeriu i dytë më i pasur në vend dhe pronar i qindra bizneseve të të gjitha llojeve. Pas përmbysjes së vitit 2014, Kolomoisky u emërua guvernator i Dnipropetrovskut dhe financoi grupe paraushtarake, shpesh me një orientim pro-nazist (Batalioni Azov, Batalioni Dnipro, Aidar). Ai është aktualisht në burg, i akuzuar për pastrim parash dhe mashtrim.
Ish-kryeministrja Julia Timoshenko, një heroinë e “Revolucionit Portokalli” të vitit 2004 kundër Yanukovych dhe një nga njerëzit më të pasur në vend falë aktiviteteve të saj të biznesit në fushën e gazit natyror, vjen gjithashtu nga Dnipro. Timoshenko u ndoq penalisht dhe u burgos në vitin 2013 për mashtrim. Akuza kryesore ishte marrëveshja që kishte bërë me Putinin për furnizimin me gaz natyror rus. Ajo, ashtu si mbështetësit e saj perëndimorë, deklaroi se ishte viktimë e persekutimit politik nga blloku pro-rus, i cili ishte rikthyer në pushtet, por fakt është se ish-presidenti dhe bashkë-udhëheqësi absolutisht pro-perëndimor i “Revolucionit Portokalli”, Viktor Jushçenko, doli si dëshmitar i prokurorisë në gjyqin ndaj saj.
Presidentë në “offshore”
I njëjti fraksion prodhoi edhe “Mbretin e çokollatës” Petro Poroshenko, i cili udhëhoqi kryengritjen kundër Yanukovych dhe e zëvendësoi atë si president. Kredencialet e tij patriotike u dëmtuan rëndë nga “Panama Papers”, të cilat u publikuan në prill 2016 dhe zbuluan se ai kishte krijuar një rrjet kompanish jashtë vendit për të shmangur pagesat e taksave. Në dhjetor 2021, ai u nxor në gjyq për tradhti të lartë, i akuzuar se kishte ndihmuar separatistët rusishtfolës të Donetskut të shesin qymyr në Kiev, duke financuar kryengritjen e tyre.
Volodymyr Zelensky u bë i njohur në të gjithë vendin si producent i emisionit të suksesshëm televiziv “Shërbëtori i Popullit”, në të cilin satirizonte pa mëshirë oligarkët. Partia politike që ai krijoi kishte të njëjtin titull, e cila triumfoi në zgjedhjet e vitit 2019 me 73%. Fushata e tij kundër korrupsionit do të kishte qenë më bindëse nëse Kolomoisky nuk do të kishte qenë financuesi i tij kryesor. Vlen të përmendet se Zelensky ishte prezantuar me Kolomoisky, nga Midic partneri i tij tani i arratisur.
Kur u zgjodh, miqtë dhe bashkëpunëtorët e tij në “Kvartel 95”, Ivan Bakanov dhe Sergey Shefir, e ndoqën nga pas, i pari si kreu i shërbimit sekret SBU dhe i dyti si këshilltar i presidencës. Hije të kobshme u hodhën nga “Pandora Papers” në tetor 2021, të cilat nxorën Zelensky, Bakanov dhe Shefir të përfshirë në kompani jashtë vendit, me seli në Qipro dhe Ishujt Virgjër Britanikë, ku Kolomoisky ishte një sponsor i fshehtë.
Korrikun e kaluar, mijëra ukrainas dolën në rrugët e një numri qytetesh kundër Zelensky, diçka krejtësisht e pazakontë në kohë lufte. Arsyeja ishte ligji i miratuar nga partia në pushtet në parlament që shfuqizonte autonominë e autoriteteve speciale (NABU dhe SAPO) për ndjekjen penale të korrupsionit. Presidenti ukrainas pretendoi se e bëri këtë për të çrrënjosur “ndikimin rus”, por evropianët nuk e besuan dhe u tërbuan, duke e detyruar të shfuqizonte ligjin kontrovers. Gjuhët e liga thanë se Zelensky e bëri këtë veprim sepse hetimet e dy autoriteteve po i afroheshin kërcënueshëm rrethit të tij të ngushtë. Zhvillimet e fundit me “Energoatom” me sa duket nuk i shpërndanë dyshimet. Dhe gjithçka tregon se do të ketë më shumë.
Në krizën e “Euro-Maidanit” të vitit 2014, presidenti i atëhershëm i SHBA-së, Barack Obama, ia caktoi çështjen e Ukrainës zëvendëspresidentit të tij, Joe Biden, i cili e vizitoi Kievin disa herë gjatë 2 viteve të ardhshme. Në gusht 2014, Hunter, djali i zëvendëspresidentit, u emërua në bordin e drejtorëve të kompanisë më të madhe të gazit natyror ukrainas, “Burisma”, me një pagë prej 50 000 dollarësh në muaj. Kishte gjithashtu zëra për ryshfete ndaj djalit të Bidenit nga kompania, por ato iu atribuan një beteje shpifjesh nga kundërshtarët politikë të babait të tij.
Më 25 korrik 2019, Donald Trump pati një telefonatë me Volodymyr Zelensky, në të cilën i kërkoi atij, pak a shumë, të zbulonte të pavërtetat e familjes Biden, ndërkohë që “ngriu” ndihmën ushtarake për Ukrainën. Kur u zbulua përmbajtja e kësaj bisede, demokratët nisën procesin që do të çonte në hetimin e parë të shkarkimit të Trump.
Por edhe Joe Biden ngriti gjithashtu dyshime pas një fjalimi në Këshillin për Marrëdhëniet me Jashtë në janar 2018. Duke iu referuar njërit prej udhëtimeve të tij të shumta në Ukrainë midis viteve 2014 dhe 2016, ai tha se në njërën prej tyre i dha qeverisë së Kievit një ultimatum 6-orësh për të shkarkuar Prokurorin e Përgjithshëm Viktor Shokin, nën kërcënimin e “ngrirjes” së kësteve të ardhshme të ndihmës amerikane. Ai pretendoi se e bëri këtë sepse Shokin ishte i paaftë në ndjekjet penale të korrupsionit, por të tjerë dyshonin se lëvizja e tij nuk ishte e palidhur me marrëdhënien Hunter – Burisma.
