Qeveria shqiptare është duke përgatitur rikthimin e një skeme të re kompensimi për fermerët nëpërmjet rimbursimit të TVSH-së, pas një periudhe dyvjeçare të karakterizuar nga rritje kostosh dhe rënie e përpunimit vendas të produkteve blegtorale. Sipas burimeve për revistën ekonomike “Monitor”, projektligji parashikon aplikimin e rimbursimit me 10% të TVSH-së për fermerët duke filluar nga viti 2026.
Skema e re synon të formalizojë zinxhirin agroushqimor dhe të ulë kostot për prodhuesit vendas, pas pasojeve të shkaktuara nga heqja e skemës së mëparshme në vitin 2022.
Kthim pas në politikën fiskale për sektorin blegtoral
Deri në vitin 2017, përpunuesit kishin të drejtën të kreditonin deri në 20% të TVSH-së së paguar për blerjet nga fermerët me faturë tatimore. Nga viti 2019 deri më 2022 kjo normë u ul në 6%, ndërsa pas vitit 2022 TVSH-ja e zbritshme për blerjet nga fermerët u zerua, duke e bërë përpunimin vendas më pak të leverdishëm dhe duke favorizuar importet.
Sipas të dhënave të Doganave, në periudhën janar-prill 2024 u importuan 6 milionë litra qumësht – shifra më e lartë që prej vitit 2016. Edhe pse për të njëjtën periudhë të vitit 2025 importet ranë në 5.1 milionë litra, volumi mbetet ende i lartë dhe është pasojë direkte e mosfunksionimit të zinxhirit të brendshëm prodhues dhe përpunues.
Autofaturimi mbetet në fuqi, mes paqartësive dhe kontrolleve tatimore
Ndërkohë, nga 14 korriku, Tatimet nisën një aksion në terren për të kontrolluar zinxhirin e shitjes së produkteve blegtorale. Fermerët dhe grumbulluesit janë detyruar të kërkojnë njëri-tjetrit fatura fiskale, megjithëse skema zyrtare nuk ka ndryshuar – blerësi vazhdon të lëshojë autofaturë në SelfCare kur blen nga fermerë me NIPT.
Tatimet sqaruan se tregtarët ambulantë nuk kanë detyrime për faturim, ndërsa për fermerët me status “person fizik” apo “shpk”, detyrimi për faturë fiskale qëndron.
Përpunuesit: Skema e re duhet të jetë neutrale dhe e barabartë
Shoqata e Industrisë së Përpunimit të Qumështit ka propozuar më herët që skema e TVSH-së të unifikohet në nivelin 6% ose 9% si në vendet e rajonit, për të shmangur pabarazitë fiskale që penalizojnë përpunuesit vendas.
“Në mungesë të kreditimit të TVSH-së, industria paguan më shumë në dalje sesa kreditohet në hyrje. Kjo e penalizon konkurrueshmërinë dhe ul marzhet e fitimit”, thuhet në reagimin e shoqatës, e cila ka kërkuar që skema të mos jetë e fragmentuar apo burokratike, por ekonomikisht neutrale.
Qëndrimi i Ministrisë së Bujqësisë
Në një reagim publik, Ministria e Bujqësisë theksoi se kontrollet në treg dhe kërkesa për dokumentacion fiskal nuk janë kundër fermerëve, por synojnë të forcojnë dhe formalizojnë sektorin bujqësor. Subvencionet direkte prej 10,000 lekësh për krerë gjedhi nuk u vlerësuan si mjaftueshëm efektive nga industria, pasi nuk u lidhën me sasinë e qumështit të dorëzuar, ndryshe nga praktikat në rajon.
Pritshmëritë për 2026
Rikthimi i kompensimit të TVSH-së për fermerët me 10% nga viti 2026 shihet si një përpjekje për të rivitalizuar prodhimin vendas, për të nxitur formalizimin dhe për të ndalur rritjen e importit të qumështit të lirë, që dominon tregun në muajt e verës.
Megjithatë, efektiviteti i skemës do të varet nga zbatimi në terren, thjeshtësia e procedurave dhe gatishmëria e sistemit tatimor për të mbështetur fermerët, të cilët shpesh operojnë jashtë sistemit fiskal për shkak të informalitetit dhe fragmentimit të tokës.
