Proceset zgjedhore në Shqipëri vazhdojnë të përballen me një problematikë të thellë dhe të shqetësueshme, që po minon themelet e demokracisë: financimet e errëta. Pavarësisht reformave ligjore dhe angazhimeve ndërkombëtare për të garantuar transparencë dhe llogaridhënie, burimet e financimit të partive politike dhe fushatave zgjedhore shpesh mbeten të pasqaruara, duke krijuar terren për ndikime të jashtme dhe interesa të fshehta.
Sipas raporteve të organizatave monitoruese dhe ekspertëve të fushës, mungesa e një kontrolli të rreptë financiar krijon hapësira për financime nga burime që nuk deklarohen zyrtarisht. Kjo përkthehet në një avantazh të pabarabartë për disa subjekte politike, të cilët mund të përdorin këto fonde për të forcuar pozicionin e tyre, duke minuar konkurrencën e drejtë.
Një tjetër shqetësim lidhet me ndikimin që kanë këto fonde në sjelljen dhe vendimmarrjen e politikanëve. Financimet e errëta mund të shërbejnë si mjet për interesat private dhe oligarkike, duke shkaktuar një lidhje të papërshtatshme midis politikës dhe bizneseve apo grupeve të fuqishme ekonomike. Kjo nxit korrupsionin dhe dëmton besimin e qytetarëve në institucionet demokratike.
Në një kohë kur Shqipëria aspiron të përmbushë standardet e Bashkimit Europian, çështja e financimeve të errëta është bërë një nga kriteret kyçe që kërkon përmirësim të menjëhershëm. Bashkimi Europian dhe organizata të ndryshme ndërkombëtare kanë bërë thirrje për ngritjen e mekanizmave të pavarur dhe të fuqishëm për monitorimin dhe verifikimin e burimeve financiare në fushatat elektorale.
Por, në terren, sfidat mbeten të mëdha. Institucionet përgjegjëse shpesh ndeshen me mungesë burimesh, presione politike dhe edhe me probleme ligjore që pengojnë një kontroll efikas. Kjo situatë krijon një farë “korridori” të pandëshkueshmërisë për ato që synojnë të ndikojnë fshehtas në proceset zgjedhore.
Skandali i financimeve në fushatën e vitit 2021
Në zgjedhjet parlamentare të vitit 2021, disa media dhe organizata monitoruese raportuan dyshime serioze për para që u injektuan në fushata përmes fondeve të pakonfirmuara. Për shembull, hetimet treguan se disa subjekte politike përdorën kompani të lidhura me biznesmenë të dyshuar, të cilët nuk deklaruan burimin e parave, duke ecur përtej kufijve të ligjit për financimin e partive politike. Kjo solli reagime nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ), por mungesa e sanksioneve konkrete u kritikua fort.
Financimet e fshehta nga kompani të lidhura me tendera publike
Në disa raste janë denoncuar lidhje midis fituesve të tenderave publike dhe donacioneve për partitë politike. Kjo praktikë krijon konflikt interesi dhe dyshime për korrupsion, pasi përfituesit e kontratave publike shpesh financojnë fshehtas partinë në pushtet, duke siguruar mbështetje politike dhe ndikim në vendimmarrje.
Rasti i vjetshëm me përdorimin e parave cash në zgjedhje lokale
Në zgjedhjet lokale të disa bashkive, janë raportuar raste ku kandidatë apo struktura politike kanë përdorur para cash për të blerë vota ose për të financuar aktivitete elektorale jashtë kornizave ligjore. Kjo praktikë, e ndaluar nga ligji, mbetet e vështirë për t’u monitoruar dhe ndëshkuar për shkak të mungesës së transparencës dhe kontrollit të duhur.
Përdorimi i fondeve të huaja dhe jo të deklaruara
Raportet e OSBE/ODIHR dhe organizatave të tjera ndërkombëtare kanë theksuar shqetësimin për financimet e paligjshme nga burime të huaja, të cilat janë jashtë kontrollit të autoriteteve shqiptare. Këto fonde mund të përdoren për të influencuar rezultatin e zgjedhjeve në favor të interesave të caktuara politike apo ekonomike.
Mungesa e transparencës në financimet e fushatave online
Në epokën digjitale, shumë aktivitete elektorale financohen përmes reklamave në rrjete sociale, ku është vështirë të kontrollohet burimi i parave. Në Shqipëri, mungesa e rregullave të qarta dhe e monitorimit të fushatave online krijon mundësi për financime të errëta dhe ndikime të fshehta që nuk raportohen publikisht.
