Bashkimi Evropian po përgatitet të ndryshojë mënyrën se si zhvillohet procesi i zgjerimit, ndërsa numri i vendeve kandidate dhe sfidat gjeopolitike po rriten.
Komisionerja Evropiane për Zgjerimin, Marta Kos, prezantoi të martën në Zagreb idetë e Komisionit Evropian për rishikimin e procesit të zgjerimit, duke e cilësuar këtë periudhë si një “Moment të ri të Helsinkit” për Evropën.
“Bota ka ndryshuar. Dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, deklaroi Kos gjatë Konferencës së Ambasadorëve Kroatë.
Sipas saj, diskutimi i ardhshëm duhet të përqendrohet në katër drejtime kryesore: reforma të brendshme të BE-së pa ndryshime në traktate, forcim të mekanizmave mbrojtës për demokracinë dhe sundimin e ligjit, integrim gradual të vendeve kandidate dhe masa kalimtare për një integrim sa më të qetë të anëtarëve të rinj.
BE-ja kërkon të jetë gati për më shumë se 30 vende
Kos argumentoi se një Bashkim Evropian më i madh do të ketë nevojë për reforma të brendshme në mënyrë që të mbetet funksional dhe të mund të marrë vendime më shpejt, sidomos në situata krize.
Sipas saj, disa ndryshime në mënyrën e vendimmarrjes dhe në funksionimin institucional mund të bëhen pa hapur një proces të ri për ndryshimin e traktateve evropiane.
“Ne duhet ta përdorim këtë për ta bërë vendimmarrjen më të lehtë dhe më fleksibile”, tha Kos.
Ajo përmendi edhe mundësinë e kufizimit të fushave ku një shtet i vetëm mund të bllokojë vendimmarrjen e të gjithë Unionit, si dhe përdorimin më të gjerë të mekanizmit të bashkëpunimit të zgjeruar.
Paralajmërimi për “Kuajt e Trojës”
Një pjesë e rëndësishme e propozimit lidhet me forcimin e mekanizmave për mbrojtjen e demokracisë dhe shtetit të së drejtës.
Kos tha se BE-ja duhet të sigurohet që vendet e reja anëtare të vazhdojnë të respektojnë standardet dhe vlerat themelore edhe pasi të bëhen pjesë e Unionit.
“Duhet të sigurohemi që të mos lejojmë që të hyjnë ‘Kuajt e Trojës’. As sot, as pas 10 apo 20 vitesh”, deklaroi ajo.
Sipas Komisioneres, përvoja e viteve të fundit ka treguar se nevojiten masa më të forta për të parandaluar dhe, nëse është e nevojshme, korrigjuar shkeljet e parimeve demokratike dhe sundimit të ligjit.
Megjithatë, kjo qasje ngre edhe pikëpyetje për mënyrën se si do të trajtohen shtetet e reja, pasi ekziston rreziku që të krijohet një formë anëtarësimi me nivele të ndryshme të të drejtave dhe detyrimeve.
Integrim gradual, jo më “gjithçka ose asgjë”
Një tjetër ndryshim i propozuar është mënyra se si vendet kandidate mund të afrohen me BE-në përpara anëtarësimit të plotë.
Kos argumentoi se procesi i negociatave mund të zgjasë shumë vite, ndërsa vendet kandidate përballen ndërkohë me presione politike dhe gjeopolitike.
“Duhet të largohemi nga një logjikë ‘gjithçka ose asgjë’ në zgjerim”, tha ajo, duke kërkuar një qasje më të strukturuar dhe më ambicioze për integrimin gradual.
Sipas saj, disa vende kandidate tashmë mund të përfitojnë nga mekanizma të caktuar të BE-së, si përfshirja në Zonën e Vetme të Pagesave në Euro, SEPA, dhe lidhja me rrjetet energjetike të Unionit.
Por, sipas Kos, këto hapa nuk janë të mjaftueshëm.
Shqipëria përmendet për përparimin në sundimin e ligjit
Në fjalimin e saj, Komisionerja për Zgjerimin përmendi edhe vendet kandidate që kanë bërë përparime në rrugën drejt anëtarësimit.
Ajo veçoi Malin e Zi si një nga vendet që po ecën me ritme të shpejta drejt anëtarësimit, ndërsa përmendi Shqipërinë për përparimin në përmbushjen e standardeve kryesore të sundimit të ligjit.
Në të njëjtën kohë, Kos vlerësoi përparimet teknike të Ukrainës dhe Moldavisë, ndërsa përmendi edhe vendimin e Islandës për të rifilluar procesin e anëtarësimit.
Buxheti, një tjetër sfidë për zgjerimin
Një prej çështjeve që pritet të shkaktojë debat lidhet me mënyrën se si anëtarët e rinj do të përfshihen në buxhetin e BE-së.
Kos theksoi nevojën për masa kalimtare që integrimi i vendeve të reja të mos krijojë tronditje për shtetet aktuale anëtare dhe që buxheti i Unionit të vazhdojë të financojë prioritetet e tij.
Çështja bëhet edhe më e ndërlikuar përballë negociatave për Kornizën e ardhshme Financiare Shumëvjeçare, ku vendet anëtare kanë qëndrime të ndryshme për ndarjen e fondeve.
Me procesin e Ukrainës dhe zgjerimin e mundshëm drejt vendeve të tjera të Ballkanit Perëndimor, Brukseli po përballet me një pyetje të madhe: si të zgjerohet BE-ja pa humbur aftësinë për të funksionuar si një Union i vetëm?
Për Marta Kos, përgjigjja kalon përmes një procesi të ri zgjerimi, më gradual, më fleksibël dhe me mekanizma më të fortë për mbrojtjen e demokracisë.
“Bota ka ndryshuar. Dhe zgjerimi duhet të ndryshojë bashkë me të”, ishte mesazhi i saj për një BE që po përgatitet për një fazë të re të zgjerimit.
