Çfarë e shtyu drejtuesin e GJKKO-së, Erjon Bani, të miratojë një rregullore që vendos kufizime të reja ndaj medias? Kjo është pyetja që po shoqëron hyrjen në fuqi të rregullave të reja në Gjykatën e Posaçme.
Në letër, rregullorja justifikohet me nevojën për të garantuar sigurinë, rendin dhe zhvillimin normal të proceseve gjyqësore. Por përtej këtij argumenti, ajo ka hapur një debat shumë më të madh: deri ku mund të shkojë një gjykatë në kufizimin e gazetarëve që raportojnë për proceset që zhvillohen aty?
Rregullat e reja parashikojnë që gazetarët të kërkojnë me shkrim, të paktën 24 orë përpara, të drejtën për të ndjekur një seancë. Numri i gazetarëve në sallë mund të kufizohet dhe, kur nuk ka hapësirë, prania e tyre mund të bëhet me rotacion.
Por ndryshimi më i fortë lidhet me pajisjet.
Në sallat e gjyqit nuk lejohet mbajtja dhe përdorimi i telefonave celularë, laptopëve dhe tabletëve. Po ashtu, është hequr edhe praktika e filmimit para seancave, ndërsa filmimet në korridoret e gjykatës janë gjithashtu të ndaluara.
Këtu nis pikërisht pyetja që kërkon përgjigje.
Pse duhet të konsiderohet telefoni i gazetarit një problem për sigurinë e një gjykate, kur ai është një nga mjetet kryesore të punës së reporterit?
Një gazetar që ndjek një seancë nuk është thjesht spektator. Ai merr shënime, komunikon me redaksinë, verifikon informacione dhe përcjell në kohë reale zhvillimet e një procesi që ligjërisht zhvillohet në publik.
Pikërisht për këtë arsye, organizatat e gazetarëve e kanë kundërshtuar rregulloren. Unioni i Gazetarëve Shqiptarë ka argumentuar se kufizimet prekin lirinë e medias dhe transparencën e proceseve gjyqësore, duke ngritur shqetësimin se rregullorja e kthen praninë e gazetarit në një proces të varur nga autorizimi administrativ.
Edhe avokatët janë futur në përplasjen me GJKKO-në. Dhoma Kombëtare e Avokatisë ka kundërshtuar ndalimin e telefonave, ndërsa kreu i saj, Maks Haxhia, ka paralajmëruar edhe mundësinë e bojkotit të seancave nëse nuk ka reflektim nga gjykata.
Kjo e bën situatën edhe më të pazakontë.
Në njërën anë janë gjyqtarët që kërkojnë siguri dhe rregull brenda një prej institucioneve më të rëndësishme të drejtësisë në vend.
Në anën tjetër janë gazetarët dhe avokatët, dy kategori që argumentojnë se disa prej kufizimeve prekin drejtpërdrejt mënyrën se si ushtrojnë profesionin.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja më e fortë.
A është kjo rregullore thjesht një masë sigurie apo është edhe një përpjekje për ta bërë më të kontrolluar atë që del nga sallat e GJKKO-së?
Fakt është se rregullorja e re e bën më të vështirë punën e gazetarëve dhe ngushton disa prej mënyrave me të cilat ata mund të ndjekin dhe raportojnë proceset.
Dhe kjo ndodh pikërisht në një gjykatë ku trajtohen çështje me interes të jashtëzakonshëm publik si korrupsioni, krimi i organizuar dhe dosje që prekin zyrtarë, politikanë dhe figura të rëndësishme publike.
Sa më e madhe të jetë rëndësia publike e një gjykate, aq më e madhe duhet të jetë edhe transparenca e saj.
Prandaj debati nuk mund të mbyllet me argumentin se “është thjesht një rregullore sigurie”.
Pyetja që mbetet është nëse kufizimet janë vërtet proporcionale me rrezikun që pretendohet se synojnë të shmangin.
Sepse në fund të fundit, një gjykatë publike nuk mund të funksionojë vetëm për ata që ndodhen brenda saj. Publiku ka të drejtë të dijë çfarë ndodh aty dhe media është një nga mekanizmat kryesorë për ta garantuar këtë të drejtë.
Nëse rregullorja synon sigurinë, GJKKO duhet të shpjegojë qartë se cilat janë rreziqet konkrete që kërkon të parandalojë dhe pse këto kufizime janë të domosdoshme.
Në të kundërt, dyshimi do të mbetet se pse një gjykatë që duhet të jetë transparente po ndërton gjithnjë e më shumë barriera mes vetes dhe medias?
