Organizata e Kombeve të Bashkuara po përballet me një krizë financiare alarmante, e cila sipas Sekretarit të Përgjithshëm, Antonio Guterres, mund ta çojë institucionin ndërkombëtar drejt një kolapsi të afërt nëse nuk ndërhyhet menjëherë.
Shkaku kryesor lidhet me mos shlyerjen e detyrimeve financiare nga disa shtete anëtare dhe me rregullat buxhetore që e detyrojnë OKB-në të kthejë fondet e pashpenzuara, duke e lënë të pa fleksibilitet financiar. Në një letër dërguar ambasadorëve më 28 janar, Guterres paralajmëron se kriza e likuiditetit po thellohet me shpejtësi, duke rrezikuar zbatimin e programeve kyçe dhe funksionimin normal të organizatës.
“Pa ndërhyrje të menjëhershme, situata pritet të përkeqësohet edhe më shumë në muajt në vijim,” thekson Sekretari i Përgjithshëm, duke e cilësuar momentin si delikat për stabilitetin financiar dhe operacional të OKB-së.
SHBA dhe Kina, faktorë kyç në krizë
Paralajmërimi i Guterres vjen ndërsa Shtetet e Bashkuara, kontribuesi më i madh financiar i OKB-së, kanë reduktuar ndjeshëm fondet vullnetare për disa agjenci dhe nuk kanë kryer pagesat e detyrueshme për buxhetin e rregullt dhe misionet paqeruajtëse.
Presidenti amerikan, Donald Trump, ka kritikuar hapur OKB-në, duke e cilësuar si një organizatë që nuk po arrin të shfrytëzojë potencialin e saj dhe promovon iniciativa alternative, të cilat sipas kritikëve, mund të dobësojnë strukturat ekzistuese multilaterale.
Sipas rregullave të OKB-së, niveli i kontributit përcaktohet nga fuqia ekonomike e çdo vendi anëtar: SHBA mbulon rreth 22% të buxhetit bazë, ndërsa Kina 20%. Deri në fund të vitit 2025, shuma e detyrimeve të papaguara kishte arritur një rekord prej 1.57 miliardë dollarësh, duke ngritur alarmin për stabilitetin e financave të OKB-së.
Zgjidhje urgjente ose ndryshim i rregullave
Guterres ka qenë i prerë: ose shtetet anëtare përmbushin detyrimet e tyre në kohë, ose rregullat financiare të organizatës duhet të ndryshohen rrënjësisht për të shmangur falimentimin. Pa një zgjidhje urgjente, organizata mund të mbetet pa fonde që në muajin korrik, duke rrezikuar programet humanitare, misionet paqeruajtëse dhe operacionet e përditshme.
Ekspertët financiarë ndërkombëtarë paralajmërojnë se kjo krizë mund të ketë pasoja jo vetëm për OKB-në, por edhe për institucionet multilaterale dhe stabilitetin global, duke theksuar nevojën për një koordinim të fortë ndërkombëtar dhe mbështetje të qëndrueshme financiare nga të gjitha shtetet anëtare.
