Rënia e euros përballë lekut është kthyer sërish në një nga temat më të diskutuara në ekonominë shqiptare. Kursi i këmbimit ka zbritur në nivele historikisht të ulëta, duke e bërë euron më pak të vlefshme në këmbim të lekut. Në qershor dhe korrik, euroja arriti rreth 92.3 lekë, ndërsa gjatë verës presioni mbi monedhën europiane ka vijuar.
Por pas shifrës së kursit të këmbimit fshihen interesa të ndryshme. Forcimi i lekut nuk është domosdoshmërisht lajm i mirë për të gjithë. Për disa kategori sjell përfitime të drejtpërdrejta, ndërsa për të tjera do të thotë më pak të ardhura.
Kush fiton?
Të parët që përfitojnë janë qytetarët dhe bizneset që kanë shpenzime në euro. Importuesit mund të blejnë mallra dhe produkte jashtë vendit me më pak lekë, ndërsa kompanitë që kanë kredi apo detyrime në euro mund ta kenë më të lehtë shlyerjen e tyre nëse të ardhurat i sigurojnë në lekë.
Edhe qytetarët që udhëtojnë jashtë Shqipërisë përfitojnë nga një lek më i fortë. Për të blerë të njëjtën shumë euro, atyre u nevojiten më pak lekë.
Në teori, një monedhë vendase më e fortë mund të ndihmojë edhe në frenimin e inflacionit të importuar. Banka e Shqipërisë ka vlerësuar se forcimi i kursit të këmbimit ka ndikuar në mbajtjen e presioneve të inflacionit të importuar në nivele më të ulëta.
Kush humbet?
Në anën tjetër janë eksportuesit. Një kompani shqiptare që shet produkte apo shërbime në euro, por paguan një pjesë të kostove në lekë, merr më pak të ardhura në monedhën vendase kur euro bie.
Të prekur janë edhe familjet që marrin të ardhura nga emigrantët në euro. Nëse një familje merr, për shembull, 500 euro nga jashtë, shuma që ajo përfiton në lekë është më e vogël se më parë.
Edhe sektori i turizmit përballet me një efekt të dyfishtë. Shqipëria po merr më shumë valutë nga turistët, por operatorët që arkëtojnë në euro dhe paguajnë shpenzimet kryesisht në lekë përballen me një kurs më pak të favorshëm.
Pse po bie euro?
Një nga faktorët kryesorë është oferta e lartë e valutës në treg. Shqipëria merr euro nga turizmi, remitancat, investimet e huaja dhe flukset e tjera financiare. Kur oferta e euros rritet, ndërsa kërkesa nuk ecën me të njëjtin ritëm, çmimi i saj në lekë bie.
Dokumentet zyrtare të qeverisë shqiptare kanë evidentuar prej kohësh një ofertë të tepërt të valutës në treg dhe forcimin gradual të lekut. Banka e Shqipërisë, ndërkohë, ka ndërhyrë në tregun valutor për të zbutur lëvizjet e kursit.
Vetë Banka e Shqipërisë e përshkruan regjimin e kursit si të lirë, ku vlera e lekut kundrejt valutave përcaktohet nga tregu dhe ndikohet nga lëvizjet e mallrave, kapitalit dhe transaksionet financiare me partnerët tregtarë.
Në këtë situatë, rënia e euros nuk mund të shihet vetëm si një lajm pozitiv apo negativ. Për konsumatorin që blen produkte të importuara dhe udhëton jashtë vendit, leku i fortë është një avantazh. Për eksportuesin, familjen që jeton me remitanca apo biznesin që fiton në euro, situata është krejt tjetër.
Në fund, pyetja kryesore nuk është vetëm sa lekë vlen një euro, por edhe kush po përfiton nga ky kurs dhe kush po paguan koston e tij.
