Kur kryeministri Edi Rama prezantoi në shtator 2025 “Diellën” si ministren e parë në botë të Inteligjencës Artificiale, Shqipëria tërhoqi vëmendjen e mediave ndërkombëtare si një vend që po hynte në epokën e “AI governance”.
Një avatar me veshje tradicionale shqiptare, i ndërtuar mbi teknologjitë e Microsoft Azure dhe OpenAI, u prezantua nga qeveria si një mekanizëm modern për luftën kundër korrupsionit në tenderat publikë.
Por sipas një investigimi të publikuar nga eksperti amerikan i sigurisë kibernetike Patrick Quirk, pas gjithë propagandës teknologjike fshihet një realitet krejt tjetër. Në analizën e tij, “Diella” përshkruhet si një fasadë grafike pa inteligjencë artificiale reale pas saj.
Artikulli thekson se problemi kryesor nuk lidhet vetëm me teknologjinë, por me besimin e verbër që njerëzit po krijojnë ndaj AI-së, duke e konsideruar atë si neutrale dhe të pagabueshme.
Sipas Quirk, ekziston një “pikë e verbër” shumë e rrezikshme: nëse sistemi trajnohet me të dhëna të korruptuara ose të manipuluara, ai mund të riprodhojë të njëjtin korrupsion në forma më të sofistikuara dhe më të vështira për t’u zbuluar.
Eksperti paralajmëron se vendimet e marra nga algoritmet mund të duken objektive për publikun, ndërkohë që askush nuk kupton realisht mënyrën se si sistemi arrin në përfundimet e tij. Sipas tij, kjo krijon mundësinë që përgjegjësia politike të fshihet pas justifikimit: “e vendosi sistemi, jo ne”.
Në vend që korrupsioni të zhduket, ai mund të bëhet më i padukshëm dhe më i vështirë për t’u provuar.
Investigimi ngre gjithashtu dyshime nëse prezantimi i “Diellës” përfaqëson një reformë reale apo thjesht një spektakël politik modern. Kritikët argumentojnë se teknologjia nuk mund të zëvendësojë institucionet funksionale, drejtësinë e pavarur dhe kontrollin publik.
Një tjetër shqetësim i ngritur në artikull lidhet me mungesën e transparencës mbi funksionimin e sistemit:
Kush e kontrollon AI-në?
Kush mban përgjegjësi kur sistemi gabon?
A mund të manipulohet algoritmi për të favorizuar kompani të caktuara?
Kush e auditon teknologjinë?
Sipas analizës, inteligjenca artificiale mund të ndihmojë administratën publike dhe të rrisë efikasitetin e saj, por nuk mund të zëvendësojë moralin, përgjegjësinë dhe demokracinë.
