Pas heqjes së përjashtimeve nga sanksionet dhe bombardimeve amerikane ndaj më shumë se 170 objektivave në Iran, një pyetje po fiton gjithnjë e më shumë peshë në Uashington: a ka administrata e Donald Trump një strategji të re për t’i dhënë fund krizës me Teheranin?
Sipas një analize të The New York Times, nëse ekziston një “Plan C”, ai ende nuk është bërë publik nga presidenti amerikan apo këshilltarët e tij më të afërt. Përkundrazi, administrata duket se i është rikthyer formulës së njohur të viteve të kaluara, duke kombinuar presionin ushtarak me sanksionet ekonomike, një strategji që më herët nuk arriti as të ndryshonte regjimin iranian dhe as ta detyronte Teheranin të pranonte lëshime të rëndësishme.
Pas përshkallëzimit të tensioneve, Trump deklaroi në rrjetin social Truth Social se Shtetet e Bashkuara kanë pranuar të vijojnë negociatat me Iranin, duke pretenduar se iniciativa erdhi nga vetë Teherani. Megjithatë, ai paralajmëroi se “armëpushimi ka marrë fund”, duke lënë të hapur mundësinë për një përshkallëzim të ri.
Në të njëjtën kohë, Katari ka rifilluar përpjekjet ndërmjetësuese për të shmangur kolapsin e dialogut. Emisarët e tij kanë zhvilluar kontakte me autoritetet iraniane në koordinim me SHBA-në, ndërsa burime amerikane bëjnë të ditur se bisedimet teknike pritet të rinisin javën e ardhshme, me shumë gjasa në Zvicër.
Megjithatë, sipas analizës së The New York Times, pengesa kryesore nuk lidhet vetëm me programin bërthamor iranian. Një nga nyjet më të vështira mbetet statusi i ngushticës strategjike të Hormuzit, përmes së cilës kalon një pjesë e konsiderueshme e tregtisë globale të naftës.
Administrata amerikane kishte pranuar një memorandum mirëkuptimi që parashikonte garantimin nga Irani të lundrimit të lirë të anijeve tregtare për një periudhë 60-ditore pa vendosur tarifa. Për Uashingtonin, kjo ishte një zgjidhje e përkohshme për të siguruar qarkullimin detar, ndërsa Teherani e interpreton marrëveshjen si njohje të rolit të tij në administrimin e ngushticës dhe rezervon të drejtën për të vendosur tarifa në të ardhmen.
Dokumenti parashikon gjithashtu që Irani të zhvillojë bisedime me Omanin dhe vendet e tjera të Gjirit për një mekanizëm afatgjatë administrimi të Hormuzit, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare. Megjithatë, interpretimet e ndryshme të marrëveshjes kanë nxjerrë në pah dallimet e thella mes palëve.
Analiza thekson se në thelb të krizës qëndron edhe një perceptim krejtësisht i ndryshëm strategjik. Ndërsa Trump beson se interesat ekonomike dhe eksportet e naftës mund ta shtyjnë Iranin drejt kompromisit, udhëheqja iraniane e konsideron kontrollin mbi Hormuzin si një çështje sigurie kombëtare, me rëndësi shumë më të madhe se përfitimet ekonomike.
Tensionet u rritën edhe më tej pasi Marina amerikane nisi të shoqëronte anijet tregtare në një korridor alternativ pranë Omanit. Irani reagoi me zjarr ndaj tyre, duke shkaktuar një tjetër bllokim të trafikut detar. Nga këndvështrimi i Teheranit, çdo marrëveshje diplomatike shihet vetëm si një pauzë e përkohshme përpara një sulmi të mundshëm të ri nga SHBA-ja ose Izraeli, duke e bërë edhe më të vështirë arritjen e një marrëveshjeje të qëndrueshme.
