Gjykata e Lartë e Shqipërisë ka zbardhur pas rreth dy muajsh vendimin e saj për unifikimin e praktikës gjyqësore në lidhje me caktimin e masave të sigurimit personal, duke përcaktuar standarde të reja për mënyrën se si gjykatat duhet të vlerësojnë kërkesat për “arrest në burg”. Vendimi synon të unifikojë praktikën në të gjitha gjykatat e vendit dhe të garantojë një zbatim më të kujdesshëm të dispozitave të Kodit të Procedurës Penale, duke e konsideruar heqjen e lirisë si masën më ekstreme që mund të vendoset ndaj një personi nën hetim.
Sipas vendimit të zbardhur, masa e sigurimit “arrest në burg” mbetet masa më e rëndë kufizuese e lirisë dhe duhet të aplikohet vetëm në rastet kur çdo masë tjetër alternative rezulton e pamjaftueshme për të garantuar zhvillimin normal të procedimit penal. Në këtë mënyrë, Kolegjet e Bashkuara kanë sanksionuar parimin e “ultima ratio”, sipas të cilit arresti në burg duhet të jetë zgjedhja e fundit dhe jo masa që aplikohet automatikisht.
Vendimi sjell edhe një ndryshim të rëndësishëm në raportin mes prokurorisë dhe gjykatës gjatë shqyrtimit të kërkesave për masë sigurimi. Prokurorët tashmë do të kenë detyrimin të argumentojnë në mënyrë të detajuar arsyet pse kërkojnë caktimin e arrestit në burg, ndërsa gjykata nuk mund të mjaftohet me një arsyetim formal për ta pranuar këtë kërkesë.
Në vendim theksohet se gjykata duhet të japë një analizë konkrete dhe të individualizuar për çdo rast, duke shpjeguar jo vetëm pse arresti në burg është i nevojshëm, por edhe pse masat alternative nuk janë të përshtatshme. Kjo do të thotë se gjyqtarët duhet të shqyrtojnë në mënyrë reale mundësinë e aplikimit të masave si arresti në shtëpi, detyrimi për paraqitje, garancia pasurore apo forma të tjera më pak kufizuese të lirisë.
Gjykata e Lartë thekson se nuk është e mjaftueshme të deklarohet se arresti në burg është masa më e përshtatshme. Çdo vendim duhet të përmbajë një arsyetim të qartë, të mbështetur në fakte konkrete dhe në rrethanat individuale të çështjes, duke respektuar parimet e domosdoshmërisë, proporcionalitetit dhe përshtatshmërisë së kufizimit të lirisë personale.
Një tjetër element i rëndësishëm i vendimit lidhet me vlerësimin e rrezikshmërisë së personit ndaj të cilit kërkohet masa e sigurimit. Sipas Kolegjeve, gjykatat nuk duhet të mbështeten vetëm në natyrën e veprës penale, por duhet të analizojnë në mënyrë të plotë personalitetin e të dyshuarit, sjelljen e tij, rrethanat konkrete të çështjes, lidhjet familjare dhe shoqërore, si edhe çdo element tjetër që ndihmon në vlerësimin e rrezikut për largim, përsëritje të veprës penale apo pengim të hetimeve.
Në vendim rikujtohet se nevojat e sigurimit të procedimit penal, të parashikuara në nenin 228 të Kodit të Procedurës Penale, duhet të provohen në çdo rast dhe se kufizimi i lirisë nuk mund të vendoset në mënyrë automatike apo vetëm mbi bazën e dyshimit për kryerjen e një vepre penale.
Gjykata thekson gjithashtu se analiza mbi masat alternative duhet të jetë reale dhe jo formale. Arsyetimi duhet të jetë i shprehur, i individualizuar dhe i mbështetur në fakte konkrete, duke pasqyruar qartë rrezikun që paraqet personi dhe arsyet pse një masë më e lehtë nuk është e mjaftueshme për të garantuar interesat e drejtësisë.
Ky vendim pritet të ketë ndikim të rëndësishëm në praktikën e gjykatave shqiptare, pasi vendos standarde të unifikuara për mënyrën e shqyrtimit të kërkesave për masa sigurimi. Në të njëjtën kohë, ai forcon garancitë procedurale për personat nën hetim dhe kërkon një nivel më të lartë argumentimi si nga organi i akuzës, ashtu edhe nga gjykatat, duke synuar një balancë më të drejtë mes interesit publik për ndjekjen penale dhe mbrojtjes së të drejtës themelore të lirisë personale.
