Pasuria e krijuar nga aktiviteti kriminal nuk mbetet më vetëm në para cash. Hetimet e viteve të fundit në Shqipëri tregojnë se paratë e dyshuara me origjinë kriminale tentojnë të futen në ekonominë formale përmes pasurive të paluajtshme, bizneseve, kompanive dhe investimeve të ndryshme.
Në këtë panoramë, sektori i ndërtimit dhe pasuritë e paluajtshme janë ndër fushat që kanë tërhequr vëmendje të veçantë nga autoritetet. Raportime të bazuara në të dhënat e Agjencisë së Inteligjencës Financiare evidentojnë pikërisht pasuritë e paluajtshme si një nga fushat më të ekspozuara ndaj dyshimeve për riciklim të parave me origjinë të paqartë.
Por pyetja kryesore mbetet se sa para të pista hyjnë realisht në ekonominë shqiptare?
Një shifër totale është e vështirë të përcaktohet, pasi pjesa më e madhe e rasteve identifikohen përmes sinjaleve të dyshimta, hetimeve financiare dhe procedimeve penale, ndërsa jo çdo transaksion i dyshimtë përfundon në një vendim gjyqësor për pastrim parash.
Megjithatë, një tregues konkret është pasuria që po arrijnë të identifikojnë dhe bllokojnë organet e drejtësisë.
Sipas raportit vjetor të SPAK për vitin 2025, vlera totale e pasurive të sekuestruara dhe të konfiskuara gjatë vitit arriti në rreth 45.4 milionë euro, ku përfshihen edhe kriptomonedha. Hetimet financiare janë përdorur gjithnjë e më shumë për identifikimin e rrjeteve të pastrimit të parave dhe lidhjeve të tyre ndërkombëtare.
Nga droga te apartamenti, kompania apo biznesi
Skema e pastrimit të parave nuk është gjithmonë e drejtpërdrejtë. Paratë e krijuara nga aktiviteti kriminal mund të kalojnë në disa faza përpara se të shfaqen si pasuri që në pamje të parë duket e ligjshme.
Një pjesë mund të investohet në prona, ndërsa një tjetër mund të kalojë përmes kompanive me aktivitet formal. Në raste të tjera, paratë mund të përdoren për blerjen e mallrave me vlerë të lartë ose të futen në qarkullim përmes transaksioneve të ndryshme.
Pikërisht kjo e bën hetimin financiar më të rëndësishëm se ndjekja vetëm e veprës penale fillestare.
SPAK e ka vendosur hetimin financiar dhe identifikimin e pasurive kriminale në qendër të strategjisë së tij. Në planin strategjik 2024-2027, struktura e posaçme thekson rëndësinë e sekuestrimit dhe konfiskimit të pasurive të paligjshme.
Ndërtimi dhe pasuritë e paluajtshme në fokus
Ndërtimi është një nga sektorët që ngre më shumë pikëpyetje kur flitet për burimin e kapitalit.
Kjo nuk do të thotë se investimet në ndërtim janë të paligjshme apo se çdo kompani ndërtimi lidhet me pastrimin e parave. Problemi qëndron te rastet kur autoritetet identifikojnë investime që nuk përputhen me burimet e ligjshme të të ardhurave.
Një apartament, një vilë, një tokë, një kompani apo një investim i madh mund të bëhet pjesë e një hetimi financiar nëse ekziston dyshimi se pasuria nuk justifikohet nga të ardhurat e deklaruara.
Për këtë arsye, kontrolli i pronarëve përfitues, burimit të kapitalit dhe lëvizjeve financiare është një nga elementet kryesore të luftës kundër pastrimit të parave.
Shqipëria sërish nën vlerësimin e MONEYVAL
Në këtë drejtim, Shqipëria është aktualisht nën një vlerësim të ri ndërkombëtar.
MONEYVAL ka nisur raundin e gjashtë të vlerësimit të Shqipërisë, i cili synon të masë jo vetëm kuadrin ligjor, por edhe efektivitetin e zbatimit të standardeve kundër pastrimit të parave, financimit të terrorizmit dhe financimit të përhapjes së armëve.
Vizita e vlerësuesve në Shqipëri u zhvillua në prill 2026, ndërsa raporti përfundimtar pritet të diskutohet dhe miratohet në dhjetor të këtij viti.
Pra, Shqipëria do të përballet jo vetëm me pyetjen se sa ligje ka miratuar, por edhe me një pyetje shumë më konkrete: sa efektiv është sistemi në zbulimin e parave të pista dhe në kthimin e pasurisë kriminale te shteti?
45.4 milionë euro të sekuestruara e konfiskuara
Shifra prej rreth 45.4 milionë eurosh e pasurive të sekuestruara dhe konfiskuara nga SPAK gjatë vitit 2025 tregon një ndryshim të rëndësishëm në mënyrën se si po zhvillohen hetimet.
Por sekuestrimi nuk është gjithmonë pika e fundit.
Mes bllokimit të një pasurie dhe konfiskimit përfundimtar ekziston një proces gjyqësor. Duhet të përcaktohet origjina e pasurisë, lidhja e saj me aktivitetin kriminal dhe më pas të merret vendimi përfundimtar për fatin e saj.
Kjo ngre edhe një tjetër pyetje për publikun. Sa nga pasuritë e sekuestruara përfundojnë përfundimisht në duart e shtetit dhe sa mbeten të bllokuara për vite me radhë?
Nëse lufta kundër krimit ekonomik matet vetëm me numrin e arrestimeve, tabloja mbetet e paplotë. Testi real është ndjekja e parave, identifikimi i pasurisë dhe në fund rikthimi i saj në ekonominë ligjore.
Në një ekonomi ku pasuritë e paluajtshme, ndërtimi dhe bizneset kanë një peshë të madhe, beteja kundër pastrimit të parave nuk është vetëm një çështje e drejtësisë.
Është një çështje ekonomike. Kush i ka paratë, nga vijnë, ku investohen dhe sa prej tyre arrin shteti t’i marrë mbrapsht. / E Vërteta.al
