Një fjali e Edi Ramës gjatë një aktiviteti artistik mund të dukej në pamje të parë si një batutë për veshjen e një gjyqtareje. Por përmendja e Vetingut nga kryeministri, në adresë të gjyqtares Edlira Petri, në një aktivitet ku ajo ishte organizatore dhe ku ndodhej edhe kryetari i Gjykatës së Lartë, Sokol Sadushi, bashkëshorti i saj, hap një tjetër diskutim.
Pse një kryeministër ndien nevojën të përmendë publikisht faktin se një gjyqtare ka kaluar Vetingun?
“Faleminderit edhe gjykatëses që ishte impresionuese nga fillimi, me një veshje jo tipike për një person që ka kaluar Vetingun”, tha Rama.
Fjalia mund të interpretohet si një koment spontan. Por në një sistem drejtësie ku Vetingu ka qenë një prej proceseve më të rëndësishme dhe më të debatueshme të viteve të fundit, përmendja e tij nga kreu i qeverisë nuk është një detaj krejt i parëndësishëm.
Sidomos kur personi të cilit i drejtohet është gjyqtare.
Pse pikërisht Vetingu?
Pyetja që lind natyrshëm është nëse Rama thjesht bëri një batutë apo nëse fjalia kishte edhe një mesazh të dytë.
Vetingu nuk është një titull nderi dhe as një atribut që e vendos një gjyqtar më lart se të tjerët. Është një proces rivlerësimi që ka kontrolluar gjyqtarët dhe prokurorët në tri drejtime, pasurinë, pastërtinë e figurës dhe profesionalizmin.
Për këtë arsye, kur kryeministri i vendit e përmend publikisht këtë proces duke iu drejtuar një gjyqtareje, lind pyetja se çfarë po komunikon realisht ky koment dhe kujt i drejtohet mesazhi.
A është thjesht një kompliment i paketuar në formën e një batute? Apo një mënyrë për të kujtuar publikisht se gjyqtarja në fjalë është një prej atyre që ka kaluar filtrin e Vetingut, falë ndërhyrjeve politike?
Pasi nuk ka arsye, që një politikan, aq më tepër kryeministri, të jetë ai që vendos në qendër të vëmendjes “pastërtinë” e një gjyqtareje të sistemit.
Një skenë, tre pushtete
Në të njëjtin aktivitet ndodheshin Edi Rama, Sokol Sadushi dhe Edlira Petri.
Rama është kreu i ekzekutivit.
Sadushi është kryetar i Gjykatës së Lartë.
Petri është gjyqtare dhe bashkëshortja e Sadushit.
Kjo skenë nuk përbën në vetvete shkelje ligjore. As prania në një aktivitet artistik nuk mund të merret si provë për ndonjë marrëdhënie të papërshtatshme.
Por në drejtësi nuk mjafton gjithmonë vetëm pyetja nëse një veprim është i ndaluar. Ekziston edhe një standard tjetër. Si perceptohet ai veprim nga publiku dhe nëse krijon përshtypjen e një afërsie që mund të cenojë besimin te pavarësia e gjyqësorit.
Dhe pikërisht këtu dalja e dy gjyqtarëve në një aktivitet ku është i pranishëm kryeministri bëhet problematike nga pikëpamja e perceptimit.
Një prej parimeve më të rëndësishme të një sistemi gjyqësor të pavarur është që gjyqtarët të mbajnë distancë të qartë nga politika.
Kjo nuk do të thotë se një gjyqtar duhet të izolohet nga jeta publike apo kulturore. Por do të thotë se duhet të jetë i kujdesshëm me mënyrën se si shfaqet publikisht, sidomos në prani të figurave politike.
Në këtë rast, situata është edhe më e ndjeshme sepse nuk kemi të bëjmë me një gjyqtar të zakonshëm.
Kemi kryetarin e Gjykatës së Lartë. Kemi bashkëshorten e tij, gjyqtare. Dhe kemi kryeministrin.
Pikërisht për këtë arsye, standardi i distancës duhet të ishte edhe më i lartë.
Sadushi dhe debati për afërsinë me pushtetin
Në rastin e Sokol Sadushit, prej kohësh janë artikuluar në debatin publik pretendime dhe perceptime politike për një afërsi me pushtetin.
Fakti që ky debat ekziston e bën edhe më të ndjeshme një dalje të tij në krah të kryeministrit.
Kreu i Gjykatës së Lartë duhet të jetë një prej figurave që mbi të gjitha duhet të shmangë çdo situatë që mund të krijojë përshtypjen e një lidhjeje të afërt me pushtetin politik.
Jo sepse një fotografi apo një pjesëmarrje në një aktivitet provon ndikim. Por, sepse drejtësia duhet jo vetëm të jetë e pavarur, por edhe të perceptohet si e tillë.
A u respektua etika?
Etika gjyqësore nuk lidhet vetëm me ndalimet konkrete. Ajo lidhet edhe me shmangien e situatave që mund të krijojnë dyshime të arsyeshme për paanshmërinë dhe pavarësinë.
Nëse një qytetar sheh kryeministrin, kreun e Gjykatës së Lartë dhe një gjyqtare në të njëjtin aktivitet, pyetja që mund t’i lindë nuk është nëse ata kanë bërë diçka të paligjshme.
Pyetja është më e thjeshtë. Sa e ndarë është drejtësia nga politika? Mesazhi i Ramës, kujt i shkoi?
Në këtë kontekst, edhe fjalia e Ramës për Vetingun merr më shumë peshë.
Në një demokraci, gjyqësori nuk duhet të ketë nevojë për miratimin publik të kryeministrit për të dëshmuar integritetin e tij. As kryeministri nuk duhet të jetë ai që përcakton publikisht se cili gjyqtar është “i pastër” apo se kush ka kaluar Vetingun.
Besimi te drejtësia duhet të ndërtohet nga vendimet e gjykatave, transparenca dhe respektimi i ligjit, jo nga prania në të njëjtën skenë me pushtetin politik.
Prandaj, aktiviteti artistik i mbrëmshëm mund të ketë qenë thjesht një event kulturor. Por mënyra se si u shfaqën aty Rama, Sadushi dhe Petri, së bashku me komentin e kryeministrit për Vetingun, hap një debat që nuk mund të mbyllet me një batutë për veshjen.
Sepse në fund të fundit, distanca e drejtësisë nga politika nuk është vetëm çështje ligji. Është edhe çështje standardi, etike dhe besimi publik./ Etleva SKONJA
Likuiditetet, apartamenti dhe qiratë/ Kush e financon jetesën e kryetarit të Gjykatës së Lartë?
Presion politik në gjyqësi? Sadushi si Rama: Kjo është justifikim për të paaftët
“Nuk do të merrni vendim për të kënaqur opinionin publik”/ Me kë e ka Sadushi?
“Kemi ulur me 50% stokun e dosjeve/ Sokol Sadushi: Një gjyqtar për 449 çështje
“Llagami dhe Bushka pazare për emërimet në Kushtetuese”/ Del në skenë edhe Sokol Sadushi
Sokol Sadushi fajësohet për ndërhyrje antikushtetuese në emërimet e Kushtetueses
