Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut (GJEDNJ) ka dalë me një vendim të rëndësishëm kundër shtetit shqiptar në lidhje me procesin e vettingut, duke konstatuar se shkarkimi nga detyra i ish-prokurorit të Krimeve të Rënda, Gentian Osmani, ka cenuar të drejtat e tij themelore të garantuara nga Konventa Evropiane për të Drejtat e Njeriut.
Në vendimin e publikuar nga Gjykata e Strasburgut, konstatohet se Shqipëria ka shkelur nenin 8 të Konventës, i cili garanton të drejtën për respektimin e jetës private dhe familjare. Gjykata vlerësoi se masa e shkarkimit të Osmanit nuk ishte proporcionale me problematikat e evidentuara gjatë procesit të rivlerësimit kalimtar të gjyqtarëve dhe prokurorëve.
Gentian Osmani është një emër i njohur në sistemin e drejtësisë shqiptare. Ai ka ushtruar detyrën si prokuror në ish-Prokurorinë e Krimeve të Rënda dhe ka qenë pjesë e hetimeve të disa prej çështjeve më të rëndësishme penale në vend, përfshirë edhe dosje me profil të lartë. Gjithashtu, ai ka qenë kandidat për anëtar të Këshillit të Lartë të Prokurorisë, një nga institucionet kyçe të reformës në drejtësi.
Shkarkimi i tij u vendos në vitin 2019 nga Kolegji i Posaçëm i Apelimit (KPA), pas ankimit të Komisionerit Publik ndaj vendimit të Komisionit të Pavarur të Kualifikimit (KPK). Fillimisht, KPK kishte vendosur konfirmimin e Osmanit në detyrë, por më pas KPA e rrëzoi këtë vendim duke e shkarkuar nga sistemi i drejtësisë.
Sipas autoriteteve shqiptare të vettingut, problemi kryesor lidhej me analizën financiare të familjes së prokurorit. Organet e rivlerësimit kishin konstatuar mungesë të burimeve të ligjshme financiare për disa vite, konkretisht për vitet 2011 dhe 2013, duke arritur në përfundimin se nuk ishin justifikuar plotësisht kursimet dhe shpenzimet e deklaruara.
Megjithatë, Gjykata Evropiane arriti në një vlerësim ndryshe. Në arsyetimin e saj, ajo thekson se mangësitë e konstatuara kishin të bënin kryesisht me mënyrën e deklarimit të kursimeve dhe jo me ekzistencën e provave të qarta për pasuri të paligjshme, fshehje asetesh apo përfitime të pajustifikuara.
Sipas Strasburgut, autoritetet shqiptare nuk arritën të demonstronin në mënyrë bindëse se shkeljet e konstatuara justifikonin masën më të rëndë disiplinore, atë të largimit përfundimtar nga sistemi i drejtësisë.
Një element që ka tërhequr vëmendjen e gjyqtarëve evropianë ishte edhe fakti se bashkëshortja e Osmanit, e cila iu nënshtrua një procesi të ngjashëm rivlerësimi mbi të njëjtat rrethana financiare familjare, u konfirmua në detyrë. Sipas Gjykatës, ky fakt ngriti pikëpyetje serioze mbi koherencën, proporcionalitetin dhe trajtimin e barabartë nga institucionet shqiptare të vettingut.
Në vendim thuhet se shkarkimi i Osmanit pati pasoja të konsiderueshme jo vetëm në karrierën e tij profesionale, por edhe në jetën private dhe reputacionin personal. Për këtë arsye, Gjykata vlerësoi se ndërhyrja e shtetit shqiptar nuk ishte e balancuar me qëllimin legjitim të procesit të vettingut, që synon garantimin e integritetit të sistemit të drejtësisë.
Si rezultat, Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut vendosi që shteti shqiptar t’i paguajë Gentian Osmanit 6 mijë euro si dëmshpërblim për dëmet jopasurore të shkaktuara nga shkelja e të drejtave të tij dhe 5 mijë euro të tjera për mbulimin e shpenzimeve ligjore.
Përveç kompensimit financiar, Gjykata dha edhe një orientim të rëndësishëm për autoritetet shqiptare. Në vendim theksohet se, nëse kërkohet nga pala paditëse, institucionet shqiptare duhet të shqyrtojnë mundësinë e rihapjes së procedurave të vettingut në përputhje me standardet e Konventës Evropiane për të Drejtat e Njeriut dhe gjetjet e Strasburgut.
Vendimi konsiderohet një nga rastet më të rëndësishme që lidhen me procesin e vettingut në Shqipëri dhe pritet të ketë ndikim në debatet mbi proporcionalitetin e masave disiplinore të marra gjatë reformës në drejtësi, si dhe mbi standardet që duhet të respektohen gjatë rivlerësimit të gjyqtarëve dhe prokurorëve.
Çështja e Gentian Osmanit i shtohet një serie vendimesh të Gjykatës së Strasburgut që kanë analizuar efektet e procesit të vettingut në Shqipëri, duke vendosur theksin te nevoja për ruajtjen e balancës mes interesit publik për pastrimin e sistemit të drejtësisë dhe mbrojtjes së të drejtave themelore të individëve që i nënshtrohen këtij procesi.
