Etleva Skonja
Drafti i Kodit të ri Penal është përgatitur nga Ministria e Drejtësisë, me një grup ekspertësh të quajtur profesionalë, të udhëhequr nga Drejtori i Shkollës së Magjistraturës, Arben Rakipi
Ministri i Drejtësisë, Ulsi Manja, para disa ditësh e prezantoi si një akt domethënës për riformatimin e politikës penale dhe adaptimin ndaj sfidave të reja globale
Drafti përmban deri në 952 nene, gati trefish i Kodit aktual me 335 nene, duke zgjeruar konsiderueshëm gamën e veprave penale dhe normat përkatëse.
Më poshtë po sjellim kritkuesit e këtij draft Kodi Penal, për të vijuar më tej nenet e “zeza”.
Kritikat kryesore nga Kryeprokurori Olsian Çela
Prokurori i Përgjithshëm Olsian Çela thotë se në procesin e hartimit ka munguar reflektimi i nevojshëm social dhe institucional. Ai e ka përshkruar draftin si pasojë e një gabimi fatal strukturor, jo të nevojës historike dhe normave evolutive të shoqërisë .
Konfuzioni në zbatim dhe interpretim të normave
Me kaq shumë dispozita të reja dhe të ndryshme, Kryeprokurori argumenton, se drafti shkakton konfuzion të madh mes magjistratëve dhe hap mundësi për interpretim të ndryshëm për raste të njëjta
Tendenca regresive dhe kriminalizimi i panevojshëm
Çela nënvizon se drafti përmban zgjerim të veprave penale dhe një qasje të Përgjithshme më represive. Ai ka kritikuar paravendosjen e interpretimit ligjor në dispozita, duke rritur rrezikun për kiminalizim të individëve për veprime që mund të jenë normale në shoqëri
Proces i konsultimit jo efikas
Ai ka kundërshtuar edhe procesin konsultues, duke vënë në dukje se debatet publike dhe parlamentare nuk lejojnë ndërhyrje sistematike dhe themelore në draft, duke e bërë gjithë procesin formal dhe të padobishëm.
Procedura penale mbi Kodin Penal
Çela thekson se ndërkohë që reformimi i Kodit Penal është i rëndësishëm, më urgjente janë ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale, për ta bërë sistemin më efikas dhe për të eliminuar burokracitë dhe zvarritjet e panevojshme në sistemin gjyqësor .
Paralajmërimi i Holta Zaçajt
Kryetarja e Gjykatës Kushtetuese, Holta Zaçaj, theksoi se kodi duhet të mbrojë qytetarin, jo të shërbejë pushtetit. Ajo paralajmëroi se ligji penal nuk duhet të përdoret si mjet frike apo ndëshkimi politik, por si mburojë për të drejtat themelore dhe sigurinë juridike e proporcionale
Kritikat nga aktorë të tjerë
Kreu i PD-së, Sali Berisha, e quajti draftin një “narkokod penal”, duke akuzuar qeverinë se po ndëshkon qytetarët e thjeshtë për gabime të vogla, ndërsa mbron zyrtarët e korruptuar
Ai dënoi hartimin e kodit pa konsultime të hapura dhe e konsideroi atë si produkt të fshehtësisë dhe interesave të errëta.
Pse Çela dhe Zaçaj e kritikojnë?
Po rendisim disa nga argumentet që Prokurori i Përgjithshëm Olsian Çela dhe kryetarja e Gjykatës së Lartë Holta Zaçaj, kanë parashtruar.
- Përgjegjësia penale për mashtrim dhe ndikim procedural
Drafti përfshin sanksione të ashpra për keqdrejtimin e prokurorit, ndikimin e dhunshëm në proces gjyqësor apo mosparaqitjen në seancë, çka krijon hapësirë për interpretime të gjëra në praktikë ligjore dhe rrit rrezikun për abuzim procedural .
- Kriminalizimi i veprimeve të reja sociale
Drafti sjell norma të reja, si kriminalizimi i «sigurisë ushqimore të pasigurt», pornografisë, bullizmit që shkakton vetëvrasje, punësimit të paligjshëm të të huajve, dhe evazionit sofistikuar, të cilat sipas kritikëve mund të jenë shumë të gjerë dhe të interpretohen në mënyrë arbitrare .
- Lirimi me kusht për të dënuarit me burg përjetë
Në draft parashikohet mundësia e lirimit me kusht për persona me dënim burgimi përjetë, propozim që u konsiderua i guximshëm, por edhe i diskutueshëm lidhur me mbrojtjen e viktimave dhe rendin publik .
- Zgjerimi i aftësisë interpretative të normave
Drafti synon të vendosë përgjegjësinë penale edhe në gabime ligjore apo faktike të ligjta të individit, pa qartësi mbi kufijtë e shtrirjes së saj, duke rritur rrezikun e kriminalizimit të veprimeve normale sociale .
- Absurd mbi interpretimin e dispozitave
Zgjidhjet normative paracaktojnë mënyrë interpretimi duke kufizuar pavarësinë gjyqësore dhe duke favorizuar një zbatim represiv të ligjit penal .
Nenet “e zeza” të draftit të Kodit të ri Penal
Neni 515 – Zbulimi i aktit ose të dhënave sekrete të procedimit penal
Parashikon dënime nga 1 deri në 5 vite burg për shpërndarjen e informatave të siguruara gjatë detyrës.
Nëse akti bëhet me qëllim përfitimi publik, dënimi rritet deri në 4 vjet për persona juridikë.
Ky nen është kritikuar për cënimin e lirisë së gazetarëve.
Neni 516 – Zbulimi i identitetit të bashkëpunëtorëve të drejtësisë
Parashikon deri në 6 vite burg për ata që zbulojnë identitetet apo vendodhjet e dëshmitarëve dhe bashkëpunëtorëve të drejtësisë.
Dënimi rritet nëse zbulimi shkakton dëme serioze.
Neni 536 – Pengimi i pavarësisë së sistemit gjyqësor
Dënon me burg deri në 3 vite çdo veprim publik që synon të ndikojë në vendimmarrje ose të krijojë mosbesim ndaj gjykatave.
Kritikohet pasi mund të interpretohet si censurë ndaj kritikës publike për sistemin e drejtësisë.
Nenet për shpifje dhe fyerje institucionale
Drafti synon t’i bëjë këto vepra penale, pas propozimeve për dënime të rënduara, duke përfshirë edhe dorëzimin e përgjegjësisë ndaj redaktorëve, drejtuesve dhe botuesve.
Kritikuar si mjet për censurë që mund të shërbejë për të heshtur gazetarinë investigative dhe kritikën ndaj pushtetit.
Korrupsioni, veprat penale kundër administratës dhe keqpërdorimit të pushtetit
Drafti sjell dispozita të reja dhe dënime për korrupsion, përfshirë shërbimin në publik, konfliktin e interesit dhe prokurim publik.
Kritikat përfshijnë:
Rrezikun për interpretim të gjerë në praktikë, që mund të kriminalizojë individë për veprime administrative që në çfarëdo sistemi mund të konsiderohen tolerueshme.
Sanksione të ashpra për punonjësit publikë, në situata ku nuk ka qenë i qartë që veprimi është i paligjshëm.
Drafti, sipas disa burimeve, nuk bën dallim qartësisht mes korrupsionit institucional të strukturuar dhe gabimeve personale individuale.
Neni 286/A – “Përdorimi i paligjshëm i teknologjisë së lartë”
Përdorimi i mjeteve telematike për aktivitet kriminal, përfshirë shpërndarjen e informacioneve për stimulim të drogës, dënohet deri në 5 vjet burg.
Kritikët, përfshirë Kryeprokurorin Olsian Çela, paralajmërojnë se këto norma janë shumë të gjera dhe mund të përdoren për ndëshkime arbitrare, duke rrezikuar edhe qytetarët që përdorin teknologjitë në mënyra të kufizuara apo pa kuptim të plotë të ligjit.
