Përplasjet e fundit në Maliq, ku drafti për bashkimin e kësaj bashkie me Korçën shkaktoi tensione në Këshillin Bashkiak, nuk janë thjesht një debat për një hartë të re administrative. Pas tyre fshihet një pyetje shumë më e madhe. Sa të pavarura janë realisht bashkitë shqiptare nga qeveria qendrore?
Reforma Administrativo-Territoriale është rikthyer në qendër të debatit politik gjatë këtij viti. Shqipëria ka aktualisht 61 bashki, ndërsa procesi i reformës së re ka sjellë përplasje mes mazhorancës dhe opozitës pikërisht për mënyrën se si duhet të organizohet pushteti vendor.
Propozimi i socialistëve për një hartë të re parashikon që 15 bashki të humbasin statusin si njësi të pavarura të vetëqeverisjes vendore dhe të bashkohen me bashki më të mëdha. Në listë janë Maliqi, Fushë-Arrëzi, Klosi, Rrogozhina, Dimal, Poliçani, Patosi, Divjaka, Selenica, Këlcyra, Memaliaj, Libohova, Cërriku, Belshi dhe Prrenjasi.
Dhe pikërisht këtu nis konflikti politik.
Mazhoranca e sheh reformën si një mënyrë për të rritur eficiencën e pushtetit vendor, duke argumentuar se jo të gjitha bashkitë kanë të njëjtat kapacitete administrative dhe financiare për të përmbushur funksionet që u ka dhënë ligji. Në dokumentet e procesit të reformës, bashkitë janë analizuar edhe sipas kapaciteteve të tyre për të ofruar shërbime dhe për të menaxhuar përgjegjësitë vendore.
Opozita dhe përfaqësues të bashkive të vogla e shohin ndryshe. Frika kryesore është se shkrirja e bashkive mund të largojë vendimmarrjen nga komunitetet dhe t’i bëjë zonat periferike edhe më të varura nga qendrat më të mëdha.
Debati i zhvilluar në Korçë në qershor e tregoi qartë këtë përplasje. Dëgjesa e Komisionit të Posaçëm për reformën u shoqërua me kërkesa për të mos shkrirë bashkitë e vogla dhe me debate të forta mes pjesëmarrësve.
Por përtej numrit të bashkive dhe vijave në hartë, problemi është edhe ekonomik.
Sa kontroll kanë bashkitë mbi fondet që kanë në dispozicion?
Një bashki mund të jetë formalisht e zgjedhur nga qytetarët dhe të ketë kryetar e këshill bashkiak, por në praktikë aftësia e saj për të zhvilluar një territor lidhet ngushtë me financat, transfertat nga buxheti i shtetit, projektet dhe investimet.
Këtu lind një tjetër pyetje. Nëse një bashki nuk ka të ardhura të mjaftueshme për të financuar shërbimet bazë apo investimet e nevojshme, sa e pavarur është ajo në vendimmarrje?
Rrugët, ujësjellësit, infrastruktura, shkollat, pastrimi, ndriçimi dhe projektet e zhvillimit kërkojnë para. Dhe pikërisht për këtë arsye, marrëdhënia mes pushtetit vendor dhe qeverisë qendrore nuk mund të shihet vetëm nga kompetencat që shkruhen në ligj.
Duhet parë edhe kush kontrollon burimet financiare dhe kush vendos se ku shkojnë investimet.
Kjo është një nga pikat ku debati për reformën territoriale bëhet politik.
Mazhoranca mund të argumentojë se bashkitë e vogla nuk kanë kapacitetet e nevojshme për të menaxhuar në mënyrë eficiente fondet dhe shërbimet. Por opozita mund të ngrejë pyetjen tjetër: a zgjidhet ky problem duke i shkrirë bashkitë apo duke u dhënë atyre më shumë kompetenca, burime dhe mundësi për të krijuar të ardhura?
Në fakt, vetë dokumentet e reformës e vendosin përballë njëra-tjetrës këto dy alternativa: ndryshimin e hartës territoriale dhe rishpërndarjen e funksioneve.
Dhe këtu qëndron thelbi i debatit.
Sepse një reformë territoriale nuk është thjesht çështje numrash.
Nuk është vetëm pyetja nëse Shqipëria duhet të ketë 61, 46 apo një numër tjetër bashkish.
Pyetja është se çfarë pushteti do të kenë ato bashki pasi të përfundojë reforma.
Nëse Maliqi bashkohet me Korçën, për shembull, a do të kenë banorët e Maliqit më shumë apo më pak akses te shërbimet? A do të ketë më shumë investime apo do të konkurrojë me qendrën e madhe për të njëjtat fonde? Kush do të vendosë për prioritetet e zonës? Dhe sa larg do të jetë vendimmarrja nga qytetari?
Të njëjtat pyetje vlejnë për Prrenjasin, Belshin, Cërrikun, Patosin, Divjakën dhe bashkitë e tjera që janë përfshirë në propozimin e ri të mazhorancës.
Përplasja në Maliq është vetëm një nga shenjat se kjo reformë nuk do të kalojë lehtë.
Në njërën anë është qeveria dhe mazhoranca, që kërkojnë një pushtet vendor më eficient dhe më të aftë për të përballuar funksionet që ka marrë përsipër.
Në anën tjetër janë opozita, këshillat bashkiakë, kryetarët e bashkive dhe komunitetet që druhen se bashkimi me një qendër më të madhe mund t’i lërë edhe më larg vendimmarrjes.
Dhe mbi të gjitha janë qytetarët.
Sepse në fund, reforma territoriale nuk do të matet me numrin e bashkive që do të mbeten në hartë. Do të matet me pyetjen më të thjeshtë. A do të marrë qytetari më shumë shërbime, më shumë investime dhe më shumë vendimmarrje pranë vetes, apo do të ketë thjesht një bashki më të madhe në letër?
Ky është debati që pritet të përcaktojë edhe përplasjen politike për reformën territoriale në muajt në vijim. / Etleva Skonja
Reforma territoriale/ Debate të ashpra mes PD-së dhe PS-së në komision
Reforma territoriale në diskutim/ Më shumë Bashki dhe ndarje e re e Shqipërisë në Rajone?
Reforma Territoriale/ PS propozon 40-50 bashki në hartën e re të Shqipërisë
Reforma territoriale ndez revoltë/ Cilët janë socialistët që i kanë dalë kundër Ramës?
Reforma territoriale përplas socialistët/ Selenica i thotë “jo” bashkimit me Vlorën
Reforma territoriale/ Bashkitë nisin rezistencën ndaj draftit të qeverisë
Video-Tensione në Këshillin Bashkiak të Maliqit/ Përplasje për shkrirjen e bashkisë
