Mbështet E Vërteta.al . Nëse mendoni se gazetaria duhet të jetë e lirë, e verifikuar dhe pranë qytetarit, na ndihmoni të vazhdojmë. IBAN – Credins Bank AL50212110090000000002316105 SWIFT/BIC: CDISALTR
Për herë të tretë brenda pak javësh, tregjet financiare janë përfshirë nga një valë e fortë shitjesh të aksioneve të kompanive të teknologjisë, duke rikthyer frikën se bumi i investimeve në inteligjencën artificiale mund të jetë duke krijuar një flluskë të re financiare. Rënia e fundit ka shtuar pasigurinë mes investitorëve, të cilët po vënë gjithnjë e më shumë në dyshim nëse vlerësimet marramendëse të kompanive të këtij sektori mbështeten në fitime reale apo në pritshmëri tepër optimiste për të ardhmen.
Shqetësimi është se, pavarësisht potencialit të madh që ka inteligjenca artificiale për të ndryshuar ekonominë globale, miliardat që po shpenzohen për zhvillimin e saj nuk garantojnë domosdoshmërisht kthime financiare në të njëjtën masë. Kompanitë po investojnë shuma të jashtëzakonshme në ndërtimin e qendrave të të dhënave, blerjen e pajisjeve dhe zgjerimin e kapaciteteve llogaritëse, por mbetet e paqartë se sa shpejt do të arrijnë t’i kthejnë këto investime në të ardhura dhe fitime.
Në një analizë, Financial Times paralajmëron se një korrigjim i fortë i tregut mund të ketë pasoja shumë më të gjera sesa vetëm humbjet në sektorin e teknologjisë. Një krizë e mundshme mund të përhapet përmes lidhjeve financiare mes kompanive, investitorëve, bankave dhe furnizuesve, duke prekur edhe pjesë të tjera të ekonomisë amerikane dhe tregjet ndërkombëtare.
Krahasimi që po rikthehet gjithnjë e më shpesh është ai me flluskën e internetit, të njohur si bumi dot-com, në fund të viteve 1990. Edhe atëherë, zhvillimi i internetit konsiderohej një revolucion që do të ndryshonte mënyrën e funksionimit të ekonomisë. Megjithatë, entuziazmi i madh i investitorëve dhe vlerësimet e fryra të kompanive u pasuan nga kolapsi i tregjeve në vitin 2000. Fakti që një teknologji është revolucionare nuk do të thotë se çdo biznes që investon në të do të jetë fitues.
Nasdaq pëson rënien më të madhe ditore në 19 muaj
Shenjat e shqetësimit u bënë veçanërisht të dukshme gjatë seancës së së enjtes, më 5 nëntor, kur Wall Street regjistroi humbje të konsiderueshme. Indeksi Nasdaq, ku janë të përqendruara shumë prej kompanive më të mëdha të teknologjisë, ra me afro 5 për qind, duke shënuar rënien më të madhe ditore në 19 muaj.
Goditja më e fortë u ndje te kompanitë që janë të përfshira drejtpërdrejt në ndërtimin e infrastrukturës së nevojshme për inteligjencën artificiale. Aksionet e CoreWeave humbën 10 për qind vetëm gjatë një dite, ndërsa rënia e tyre nga niveli më i lartë i regjistruar në maj ka arritur në rreth 70 për qind.
Edhe kompanitë e tjera të rëndësishme të sektorit pësuan humbje të konsiderueshme. Aksionet e Sandisk ranë me 22 për qind, ndërsa ato të Micron me 17 për qind.
Këto rënie tregojnë se investitorët nuk po shqyrtojnë më vetëm potencialin e teknologjisë së inteligjencës artificiale, por edhe qëndrueshmërinë financiare të kompanive që po shpenzojnë shuma të mëdha për të përfituar nga ky revolucion teknologjik.
Në qendër të shqetësimeve është fakti se shumë prej këtyre bizneseve po zgjerojnë me shpejtësi kapacitetet e tyre, duke marrë përsipër detyrime të mëdha financiare, ndërkohë që nuk kanë ende siguri se kur do të fillojnë të gjenerojnë të ardhura të mjaftueshme për të justifikuar investimet.
Miliardat qarkullojnë mes kompanive të së njëjtës industri
Një tjetër element që po shton shqetësimet është mënyra se si po financohet bumi i inteligjencës artificiale. Zhvillimi i kësaj industrie kërkon investime gjigante, duke nisur nga ndërtimi i qendrave të të dhënave, blerja e procesorëve dhe pajisjeve të specializuara, deri te sigurimi i energjisë elektrike dhe kapaciteteve të nevojshme për përpunimin e sasive të mëdha të informacionit.
Për të financuar këto projekte, kompanitë po mbështeten jo vetëm te kapitali i tyre, por edhe te huamarrja dhe marrëveshjet komplekse financiare. Kjo do të thotë se një pjesë e rëndësishme e zgjerimit të sektorit po mbështetet në financime që duhet të shlyhen në të ardhmen, në një kohë kur kthimi i investimeve nuk është ende i garantuar.
Problematikë shtesë paraqet edhe ndërvarësia mes kompanive që operojnë në këtë industri. Sipas të dhënave të Bankës për Zgjidhje Ndërkombëtare (BIS), rreth 29 për qind e vlerës së marrëveshjeve të investimeve që përfshinin kompani të inteligjencës artificiale përfunduan te biznese të tjera të së njëjtës industri.
Nga ana tjetër, më shumë se 55 për qind e investimeve që morën këto kompani erdhën pikërisht nga subjekte të tjera që operojnë në sektorin e inteligjencës artificiale.
Kjo krijon një sistem ku paratë qarkullojnë në një masë të konsiderueshme brenda të njëjtit ekosistem ekonomik. Kompanitë investojnë te njëra-tjetra, lidhin marrëveshje tregtare dhe financiare, ndërsa zgjerimi i një biznesi mund të varet drejtpërdrejt nga financimi ose kontratat e një tjetër kompanie të së njëjtës industri.
Në kushte normale, këto marrëdhënie mund të mbështesin rritjen e shpejtë të sektorit. Por në rast se investitorët tërhiqen ose financimi kufizohet, zinxhiri mund të kthehet në një burim serioz rreziku. Problemet financiare të një kompanie mund të ndikojnë te partnerët e saj, furnizuesit dhe investitorët, duke përhapur vështirësitë në të gjithë industrinë.
Qendrat e të dhënave përballen me rezistencën e komuniteteve lokale
Përveç pasigurive në tregjet financiare, kompanitë e teknologjisë po përballen edhe me pengesa të tjera që mund të ngadalësojnë planet e tyre të zgjerimit. Në Shtetet e Bashkuara, ndërtimi i qendrave të reja të të dhënave po ndeshet gjithnjë e më shpesh me kundërshtimin e banorëve dhe komuniteteve lokale.
Këto struktura janë thelbësore për funksionimin e sistemeve të inteligjencës artificiale, por kërkojnë sasi shumë të mëdha energjie elektrike dhe uji. Rritja e konsumit po krijon shqetësime për kapacitetet e rrjeteve lokale, furnizimin me ujë dhe ndikimin që këto objekte mund të kenë në kostot e shërbimeve për familjet.
Banorët në disa zona kanë shprehur kundërshtime ndaj projekteve të reja, nga frika se zgjerimi i qendrave të të dhënave mund të rëndojë infrastrukturën publike dhe të sjellë rritje të faturave të energjisë elektrike.
Çështja ka marrë edhe dimension politik. Gjatë zgjedhjeve të mesit të mandatit, vendosja e kufizimeve dhe kushteve më të rrepta për ndërtimin e këtyre objekteve u bë pjesë e debatit në disa zona të SHBA-së, ku votuesit mbështetën masa kufizuese.
Për kompanitë, kjo situatë përkthehet në procedura më të gjata burokratike, kosto shtesë dhe pasiguri për realizimin e projekteve. Edhe kur një investim është miratuar financiarisht, kundërshtimi i banorëve dhe pengesat për marrjen e lejeve mund të vonojnë ndërtimin dhe vënien në funksion të qendrave të të dhënave.
Frank Flight nga Citadel Securities vëren se disa kompani mund të shqyrtojnë zhvendosjen e investimeve drejt shteteve ku kushtet janë më të favorshme. Megjithatë, edhe ky proces nuk është i thjeshtë. Gjetja e një territori të përshtatshëm, sigurimi i energjisë elektrike dhe marrja e lejeve të nevojshme kërkojnë kohë dhe burime financiare.
Vonesat mund të jenë veçanërisht të kushtueshme për kompanitë që kanë marrë hua të mëdha, duke llogaritur se qendrat e tyre të të dhënave do të përfundonin dhe do të nisnin punën brenda një afati të përcaktuar. Nëse projektet shtyhen, kompanitë mund të detyrohen të përballojnë kostot e financimit pa pasur ende të ardhurat që prisnin të siguronin nga aktiviteti i tyre.
Paralajmërimi për humbje prej 200 miliardë dollarësh
Rreziku nuk kufizohet vetëm te kompanitë që ndërtojnë infrastrukturën e inteligjencës artificiale. Një tërheqje e fortë e investimeve mund të shkaktojë tronditje në tregjet më të gjera financiare, duke prekur aksionet, kreditë dhe institucionet që kanë financuar zgjerimin e sektorit.
Në tetor, Dario Perkins nga firma kërkimore TS Lombard paraqiti një skenar negativ për zhvillimet e mundshme në tregun amerikan. Sipas këtij skenari, një rënie e fortë e investimeve në inteligjencën artificiale mund të shkaktojë humbje prej të paktën 30 për qind për aksionet amerikane dhe humbje në tregun e kredive që mund të arrijnë deri në 200 miliardë dollarë.
Një zhvillim i tillë do të rriste edhe rrezikun e mospagimit të detyrimeve financiare nga kompanitë që kanë investuar shuma të mëdha në infrastrukturën e inteligjencës artificiale. Bizneset që kanë marrë kredi për të ndërtuar qendra të dhënash apo për të blerë pajisje të kushtueshme mund të përballen me vështirësi në shlyerjen e borxheve, nëse të ardhurat e pritshme nuk realizohen.
Në një situatë të tillë, pasojat mund të kalojnë te institucionet financiare që kanë dhënë kreditë, te investitorët që kanë financuar projektet dhe te kompanitë e tjera që varen nga këto marrëveshje.
Megjithatë, Perkins e ka cilësuar këtë një skenar negativ, jo një parashikim të sigurt për atë që do të ndodhë. Vlerësimi i tij shërben për të treguar shkallën e ekspozimit që tregu amerikan ka krijuar ndaj investimeve në inteligjencën artificiale dhe pasojat që mund të sjellë një ndryshim i papritur i pritshmërive.
A do të arrijnë kompanitë të justifikojnë miliardat e investuara?
Në thelb të gjithë debatit qëndron një pyetje: a do të arrijnë kompanitë e inteligjencës artificiale të gjenerojnë fitime në përpjesëtim me miliardat që po investojnë?
Deri më tani, entuziazmi për këtë teknologji ka nxitur një garë të fortë mes kompanive për të ndërtuar infrastrukturën dhe për të siguruar sa më shumë kapacitete llogaritëse. Investitorët kanë financuar projekte të mëdha, duke u mbështetur te pritshmëritë se kërkesa për shërbimet e inteligjencës artificiale do të vazhdojë të rritet.
Por zgjerimi i shpejtë i sektorit po shoqërohet me kosto gjithnjë e më të larta financimi, nevojë për energji, kufizime infrastrukturore dhe pasiguri për kohën kur investimet do të fillojnë të prodhojnë fitime të qëndrueshme.
Pikërisht këtu qëndron rreziku për tregjet financiare. Nëse të ardhurat e kompanive nuk rriten me ritmin që kanë parashikuar investitorët, vlerësimet e tyre mund të pësojnë korrigjime të forta. Kjo mund të shkaktojë një valë shitjesh të aksioneve, të ulë vlerën e investimeve dhe të vështirësojë sigurimin e financimeve të reja.
Sipas analizës së Financial Times, trazirat e fundit mund të rezultojnë të përkohshme, por mundësia e një rënieje më të thellë nuk mund të përjashtohet. Një krizë e mundshme nuk do të prekte vetëm kompanitë e teknologjisë, por edhe sektorë të tjerë që janë të lidhur me financimin dhe zhvillimin e kësaj industrie.
Përvoja e flluskës dot-com mbetet paralajmërimi më i rëndësishëm për investitorët. Në fund të viteve 1990, interneti ishte një teknologji që premtonte të ndryshonte ekonominë dhe në fund e bëri këtë. Por kjo nuk i shpëtoi kompanitë nga kolapsi financiar, pasi shumë prej tyre nuk arritën të përmbushnin pritshmëritë e krijuara në treg.
E njëjta dilemë po shfaqet sot me inteligjencën artificiale. Teknologjia mund të jetë një revolucion i vërtetë dhe të transformojë ekonominë globale, por kjo nuk do të thotë se çdo kompani që investon në të do të jetë fituese. Nëse miliardat e shpenzuara nuk shndërrohen në fitime reale, bumi aktual mund të përfundojë në një korrigjim të dhimbshëm për tregjet financiare.
