Amnesty International i ka kërkuar Bashkimit Evropian të mos e zhvendosë përgjegjësinë për trajtimin e kërkesave për azil jashtë territorit të unionit, duke kritikuar në mënyrë të veçantë marrëveshjen mes Italisë dhe Shqipërisë për menaxhimin e emigracionit.
Në një raport të publikuar për këtë çështje, organizata paralajmëron se zgjerimi i konceptit të “vendeve të sigurta” mund të krijojë probleme për të drejtat e njeriut dhe aksesin e personave në procedurat e azilit.
Debati rikthehet në një moment kur Komisioni Evropian po nxit përdorimin e rregullave të reja për përshpejtimin e procedurave të azilit dhe kthimin e personave që vijnë nga vende të konsideruara të sigurta.
Komisioneri evropian për migracionin, Magnus Brunner, u ka bërë thirrje vendeve anëtare të përdorin më gjerësisht konceptin e “vendeve të sigurta”, duke argumentuar se procedurat e azilit mund të zhvillohen edhe jashtë territorit të BE-së.
Sipas Amnesty International, pikërisht kjo qasje paraqet rrezik. Organizata argumenton se përcaktimi i vendeve apo zonave si të sigurta nuk duhet të përdoret për t’u mohuar njerëzve të drejtën për të kërkuar mbrojtje.
Kritikat për qendrat në Shqipëri
Në raportin e saj, Amnesty kritikon edhe marrëveshjen mes Italisë dhe Shqipërisë për ngritjen e qendrave të emigracionit në Gjadër dhe Shëngjin.
Marrëveshja pesëvjeçare, me një vlerë të raportuar prej rreth 680 milionë eurosh, parashikonte transferimin në Shqipëri të personave të kapur në ujërat ndërkombëtare dhe të përfshirë në procedurat e azilit apo kthimit.
Por zbatimi i marrëveshjes është përballur me pengesa ligjore në Itali dhe në nivel evropian.
Sipas raportit, në periudhën nga tetori 2024 deri në janar 2025 vetëm 74 persona u transferuan nga ujërat ndërkombëtare drejt Shqipërisë, ndërsa këto transferime u ndërprenë pas ndërhyrjeve të gjykatave italiane.
Përballë këtyre pengesave, Italia ka përdorur objektet në Gjadër për persona të cilëve u është refuzuar kërkesa për azil dhe që presin të dëbohen.
Amnesty thotë se në qendrat italiane të emigracionit në Shqipëri janë raportuar gjithashtu incidente të vetëdëmtimit. Organizata përmend të paktën dy tentativa për vetëvarje gjatë periudhës prill-maj të vitit të kaluar.
Shqipëria në listën e “vendeve të sigurta”
Një tjetër element i debatit është lista e vendeve që BE-ja i konsideron “vende të sigurta të origjinës”.
Në të përfshihen Shqipëria, Kosova, Bangladeshi, Kolumbia, Egjipti, India, Maroku dhe Tunizia, ndërsa lista përfshin edhe disa vende kandidate për anëtarësim në BE.
Kjo klasifikim u mundëson autoriteteve të përshpejtojnë shqyrtimin e kërkesave për azil të shtetasve nga këto vende.
Megjithatë, Amnesty argumenton se fakti që një vend konsiderohet i sigurt nuk do të thotë se çdo individ që vjen prej tij mund të kthehet automatikisht. Sipas organizatës, çdo kërkesë duhet të shqyrtohet në mënyrë individuale dhe duhet të respektohen garancitë gjyqësore.
Përplasja mes Brukselit dhe organizatave të të drejtave të njeriut
Debati për marrëveshjen Itali-Shqipëri është tashmë pjesë e një diskutimi më të gjerë brenda BE-së mbi mënyrën se si duhet menaxhuar emigracioni.
Nga njëra anë, qeveritë evropiane kërkojnë procedura më të shpejta dhe kthime më efikase të personave që nuk përfitojnë azil.
Nga ana tjetër, organizatat e të drejtave të njeriut paralajmërojnë se përshpejtimi i procedurave nuk duhet të vijë në kurriz të të drejtës për azil dhe mbrojtjes nga kthimi në vende ku personat mund të përballen me rrezik.
Në këtë përplasje, Shqipëria është kthyer në një nga shembujt më të debatueshëm të modelit të ri evropian për menaxhimin e emigracionit.
Pyetja që mbetet është nëse qendrat jashtë territorit të BE-së do të shndërrohen në një politikë të qëndrueshme të unionit apo në një eksperiment që do të vazhdojë të përballet me pengesa ligjore dhe kritika për të drejtat e njeriut.(EuObserver)
