U prezantuan si “sytë e Shqipërisë në qiell”. Dy satelitët Albania 1 dhe Albania 2 do të monitoronin territorin centimetër pas centimetri, do të zbulonin ndërtimet pa leje, do të ndihmonin në luftën kundër kanabisit, korrupsionit, zjarreve dhe abuzimeve me territorin.
Për këtë shërbim, qeveria shqiptare nënshkroi në vitin 2022 një kontratë me kompaninë amerikane Satellogic, me vlerë 6 milionë dollarë, për një periudhë trevjeçare.
Në janar 2023, satelitët u lëshuan në hapësirë. Qeveria e shiti projektin si një tjetër hap të madh teknologjik, ndërsa kryeministri Edi Rama deklaronte se tashmë kontrolli mbi territorin do të bëhej nga qielli.
“Do të kontrollojmë nga qielli”, deklaronte Rama në Kuvend, duke argumentuar se teknologjia do të ulte varësinë nga inspektorët dhe do ta bënte më të vështirë abuzimin me territorin.
Pak muaj më vonë, në prezantimin e parë të shërbimit satelitor, vetë Rama e ngriti edhe më tej pritshmërinë. Ai tha se imazhet satelitore do të kishin një vlerë të jashtëzakonshme për disiplinën në ndërtim, pasi, sipas tij, tashmë mund të lexohej në kohë reale shfrytëzimi i territorit, lejet e ndërtimit dhe ndërtimet pa leje.
Dhe pikërisht këtu lind pyetja se çfarë ndodhi me këtë premtim?
Sepse, ndërsa Shqipëria shihej nga hapësira, në tokë ndërtimet pa leje nuk u zhdukën. Përkundrazi, rastet e tyre vazhdojnë të shfaqen, sidomos në zonat turistike.
Shembulli më i fundit është pikërisht Himara.
Në gusht 2026, policia zbuloi në Qeparo një objekt 5-katësh të ndërtuar pa leje, ndërsa për rastin pati arrestime dhe hetime ndaj personave që dyshohet se kishin përgjegjësi për lejimin ose mosndalimin e ndërtimeve.
Por ky nuk është një episod i izoluar.
Në prill të këtij viti, Prokuroria e Vlorës dërgoi për gjykim 7 persona, mes tyre katër ish-zyrtarë të Inspektoratit të Mbrojtjes së Territorit në Himarë, të dyshuar për shpërdorim detyre dhe lejimin e ndërtimeve pa leje në zonën e “Kodrës së Rrapojve”.
Pra, në një anë kemi një sistem që u prezantua si teknologji që do ta bënte territorin të “lexueshëm” nga qielli. Në anën tjetër, kemi objekte që ngrihen në tokë deri në pesë kate pa leje dhe që zbulohen vetëm pasi kanë përfunduar ose kanë marrë përmasa të konsiderueshme.
Madje, në vitin 2025, vetë IKMT raportoi 447 ndërtime pa leje të prishura dhe 232 gjoba, ndërsa 106 nga objektet e prishura ndodheshin në bregdet.
Kjo nuk do të thotë se satelitët nuk kanë funksionuar apo se teknologjia nuk është përdorur. Përkundrazi, qeveria thotë se sistemi ka prodhuar imazhe të territorit dhe ka krijuar një bazë të dhënash për institucionet.
Por problemi duket se nuk ka qenë vetëm mungesa e syve nga qielli.
Nëse një satelit arrin të identifikojë një ndryshim në territor, dikush në tokë duhet ta ndalojë ndërtimin, të vendosë gjobën, të urdhërojë prishjen dhe, kur ka shkelje të ligjit, të mbajë përgjegjësit para drejtësisë.
Dhe pikërisht këtu duket se ka ngecur premtimi.
Sepse sateliti mund ta fotografojë një ndërtesë. Nuk mund ta ndalojë betonierën.
Mund ta dallojë objektin nga hapësira. Nuk mund të arrestojë inspektorin që mbyll sytë.
Dhe rasti i Himarës është një shembull konkret i kësaj kontradikte.
Po satelitët, ku janë sot?
Edhe këtu historia ka një kthesë.
Marrëveshja fillestare trevjeçare për dy satelitët Albania 1 dhe Albania 2 është pasuar nga një zgjatje 11-mujore e kontratës, e njoftuar në janar 2026. Sipas Satellogic, Shqipëria vazhdon të marrë imazhe me rezolucion të lartë dhe monitorim të shpeshtë të të gjithë territorit.
Ndërkohë, sateliti Albania-1, sipas të dhënave të gjurmimit orbital, u rikthye në atmosferë më 29 janar 2026.
Kjo do të thotë se sot nuk mund të flitet më thjesht për dy satelitët fizikë që u lëshuan në vitin 2023 si të ishin ende të dy në orbitë. Shërbimi vazhdon përmes kapaciteteve satelitore të kompanisë.
Në fund, pyetja që mbetet është shumë më tokësore se vetë satelitët.
Nëse për 6 milionë dollarë Shqipëria bleu mundësinë për ta parë territorin nga hapësira, kush po përgjigjet për atë që shihet në tokë?
Sepse Himara, Qeparoi dhe zonat e tjera turistike tregojnë se problemi i ndërtimeve pa leje nuk zgjidhet vetëm duke pasur më shumë sy në qiell.
Duhet edhe vullnet për të vepruar në tokë.
6 milionë dollarë në qiell/ Misteri i satelitëve Albania 1 dhe Albania 2
Sateliti “Albania 1” është djegur në atmosferë/ Dyshime për projektin 6 milionë dollarësh
